ТГО\Аналитика

1. Сөйлемді мағынасына сай толтырыңыз.

Математика әлдеқашан дүниені танудың ……. жақтарын зертейтін физика, химия, билогия, астрономия сияқты ғылымдардың күнделікті қолданатын зерттеу құралына айналған қазіргі кезде еш дау тудырмас ақиқатқа айналып отыр.

 
 
 
 
 

2. Сөйлемді мағынасына сай толықтырыңыз

Біртектес сапалық …… білдіретін қарама-қарсы мәні жағынан өзара тепе-тең, тілде үнемі бір-біріне қарама қарсы мағынада қолданылып қалыптасқан сөздер антонимдер деп аталады

 
 
 
 
 

3. Сөйлемді сәйкес сөз тудырушы жұрнақ арқылы жасалған зат есімдермен толықтырыңыз!

Қайын жұрты – (.. );

Өз жұрты – (.. );

Нағашы жұрты – (.. );

 
 
 
 
 

4. Келесі тапсыpмалар төмендегі мәтін бойынша

ХІХ ғасырдың ІІ жартысы, әсіресе, соңғы ширегі қазақ халқының әлеуметтік- экономикалық, саяси және мәдени өмірінде елеулі тарихи оқиғалар, өзгеріс-жаңалықтар мен шиеленіскен тартыстар дәуірі болды. Тілдің белгілі бір кезеңіндегі деңгейі мен даму барысына қоғам өмірінің елеулі әсер ететін белгілі. Бұл кезеңде Қазақстанда кітап бастырудың етек ала бастауы, мерзімді баспасөздің, көпшілікке арналған жартылай ғылыми әдебиеттің пайда болуы, азаматтық оқу-білімінің қолға алынуы әдеби тілдің жазба түрін жандандырып, оның нақтылы стильдерге тарамдалу көріністерін туғызды. Діни оқудың қазақ қауымында осы тұста едәуір жандануы араб-парсы, шағатай тілдерінің одан әрі таныс бола түсуіне, бұл тілдердің қазақ тіліне әсер етіп, ауыз-түйістің жақсаруына септігін тигізеді. Сондықтан тіл саясатын, оның жай-күйін жақсы танып, тілдің арта түскен әлеуметтік қызметін дұрыс түсінген қалам қайраткерлерінің атқаратын жұмыстары ұлғайды.

«Ұлғайды» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

5. Келесі тапсыpмалар төмендегі мәтін бойынша

ХІХ ғасырдың ІІ жартысы, әсіресе, соңғы ширегі қазақ халқының әлеуметтік- экономикалық, саяси және мәдени өмірінде елеулі тарихи оқиғалар, өзгеріс-жаңалықтар мен шиеленіскен тартыстар дәуірі болды. Тілдің белгілі бір кезеңіндегі деңгейі мен даму барысына қоғам өмірінің елеулі әсер ететін белгілі. Бұл кезеңде Қазақстанда кітап бастырудың етек ала бастауы, мерзімді баспасөздің, көпшілікке арналған жартылай ғылыми әдебиеттің пайда болуы, азаматтық оқу-білімінің қолға алынуы әдеби тілдің жазба түрін жандандырып, оның нақтылы стильдерге тарамдалу көріністерін туғызды. Діни оқудың қазақ қауымында осы тұста едәуір жандануы араб-парсы, шағатай тілдерінің одан әрі таныс бола түсуіне, бұл тілдердің қазақ тіліне әсер етіп, ауыз-түйістің жақсаруына септігін тигізеді. Сондықтан тіл саясатын, оның жай-күйін жақсы танып, тілдің арта түскен әлеуметтік қызметін дұрыс түсінген қалам қайраткерлерінің атқаратын жұмыстары ұлғайды.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

6. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

ХІХ ғасырдың ІІ жартысы, әсіресе, соңғы ширегі қазақ халқының әлеуметтік- экономикалық, саяси және мәдени өмірінде елеулі тарихи оқиғалар, өзгеріс-жаңалықтар мен шиеленіскен тартыстар дәуірі болды. Тілдің белгілі бір кезеңіндегі деңгейі мен даму барысына қоғам өмірінің елеулі әсер ететін белгілі. Бұл кезеңде Қазақстанда кітап бастырудың етек ала бастауы, мерзімді баспасөздің, көпшілікке арналған жартылай ғылыми әдебиеттің пайда болуы, азаматтық оқу-білімінің қолға алынуы әдеби тілдің жазба түрін жандандырып, оның нақтылы стильдерге тарамдалу көріністерін туғызды. Діни оқудың қазақ қауымында осы тұста едәуір жандануы араб-парсы, шағатай тілдерінің одан әрі таныс бола түсуіне, бұл тілдердің қазақ тіліне әсер етіп, ауыз-түйістің жақсаруына септігін тигізеді. Сондықтан тіл саясатын, оның жай-күйін жақсы танып, тілдің арта түскен әлеуметтік қызметін дұрыс түсінген қалам қайраткерлерінің атқаратын жұмыстары ұлғайды.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

7. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

«Жаратылыстану» ғылымы екі сөзден құралған – жаратылыс (табиғи) және «тану» немесе «білу». Бұл сөздің синонимі ретінде табиғаттану деген терминді келтіруге болады. Қазіргі кезде жаратылыстану ғылымын білдереді. Дәл жаратылыстану – бұл толығымен қалыптастырылып дайындалған (көбіне математикалық формулалармен) ғалымдағы бер немесе болуы мүмкін барлық нәрселер туралы нақты білім (ғылым). Дегенмен бұл ғылымның табиғаты туралы білімдердің ақырғы қорытындысы емес екендігі айқын, ол тек адамзатқа өзінің қазіргі даму кезеңінде белгілі болып отырған білім жетістігі ғана.

«Ақырғы» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

8. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

«Жаратылыстану» ғылымы екі сөзден құралған – жаратылыс (табиғи) және «тану» немесе «білу». Бұл сөздің синонимі ретінде табиғаттану деген терминді келтіруге болады. Қазіргі кезде жаратылыстану ғылымын білдереді. Дәл жаратылыстану – бұл толығымен қалыптастырылып дайындалған (көбіне математикалық формулалармен) ғалымдағы бер немесе болуы мүмкін барлық нәрселер туралы нақты білім (ғылым). Дегенмен бұл ғылымның табиғаты туралы білімдердің ақырғы қорытындысы емес екендігі айқын, ол тек адамзатқа өзінің қазіргі даму кезеңінде белгілі болып отырған білім жетістігі ғана.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

9. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

«Жаратылыстану» ғылымы екі сөзден құралған – жаратылыс (табиғи) және «тану» немесе «білу». Бұл сөздің синонимі ретінде табиғаттану деген терминді келтіруге болады. Қазіргі кезде жаратылыстану ғылымын білдереді. Дәл жаратылыстану – бұл толығымен қалыптастырылып дайындалған (көбіне математикалық формулалармен) ғалымдағы бер немесе болуы мүмкін барлық нәрселер туралы нақты білім (ғылым). Дегенмен бұл ғылымның табиғаты туралы білімдердің ақырғы қорытындысы емес екендігі айқын, ол тек адамзатқа өзінің қазіргі даму кезеңінде белгілі болып отырған білім жетістігі ғана.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

10. Қазақ халқының өмір салтына көрік беретін дәстүр – тұсау кесу. Бала жүре бастаған кезде кішігірім той жасап, тұсауын кеседі. Ол үшін арнайы ала жіп дайындалады. Бұл «біреудің ала жібін аттамасын» деген ұғымнан шыққан. Сол жіппен баланың аяғын кәдімгідей тұсап, оны аяғын жылдам басатын әйелге кестіреді. Тұсау кесілген баланы қолынан ұстап тез жүгіртеді, шашу шашады.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

11. Қазақ халқының өмір салтына көрік беретін дәстүр – тұсау кесу. Бала жүре бастаған кезде кішігірім той жасап, тұсауын кеседі. Ол үшін арнайы ала жіп дайындалады. Бұл «біреудің ала жібін аттамасын» деген ұғымнан шыққан. Сол жіппен баланың аяғын кәдімгідей тұсап, оны аяғын жылдам басатын әйелге кестіреді. Тұсау кесілген баланы қолынан ұстап тез жүгіртеді, шашу шашады.

Мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

12. Қазақ халқының өмір салтына көрік беретін дәстүр – тұсау кесу. Бала жүре бастаған кезде кішігірім той жасап, тұсауын кеседі. Ол үшін арнайы ала жіп дайындалады. Бұл «біреудің ала жібін аттамасын» деген ұғымнан шыққан. Сол жіппен баланың аяғын кәдімгідей тұсап, оны аяғын жылдам басатын әйелге кестіреді. Тұсау кесілген баланы қолынан ұстап тез жүгіртеді, шашу шашады.

«Тұсау» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

13. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Болаттың құрылымын жақсарту үшін оны термиялық өңдеуден өткізеді; термиялық өңдеудің маңызды әдісі – болатты суару және жасыту. Болаты суарғанда 760-900 0С-ға дейін қыздырып, бірден суға малып суытады, мұның нәтижесінде болат қатты және берік болады, бірақ морт сынғыш келеді. Суарған болатты қайта қыздырып, біртіндеп суытқанда болат босап, жұмсап, жасиды. Болаттан жасалған кейбір заттардың сырты қатты, іші жұмсақ болуы керек кездері де болады. Міне, осындайда металдың сыртықы бетінің химиялық құрамын өзгертетін мынадай бірнеше әдістер бар: цементтеу – жұмсақ болаттан жасалған заттың сыртқы бетіне көміртек сіңдіреді; азоттау – болаттан жасалған затты аммиак ішінде 500-600 0С-та 20 мин. ұстайды; циандау – заттың бетін көміртек әрі азотпен байытады; осы сияқты жылу арқылы силицийлеу, алюминийлеу, хромдау әдістері бар. Пайдалану ретіне қарай Болат мынандай негізгі топтарға бөлінеді: құрылымдық болат, аспаптық болат және айрықша химиялық-физикалық қасиеттері бар болат (қышқылға төзімді болат, тот баспайтын болат, ыстыққа төзімді болат, электр тех. болат. т.б).

Мәтінде берілген ойды әрі қарай жалғастырыңыз

Болатты суару мен жасыту …..

 
 
 
 
 

14. Келесі тапсырмалар төммендегі мәтін бойынша

Болаттың құрылымын жақсарту үшін оны термиялық өңдеуден өткізеді; термиялық өңдеудің маңызды әдісі – болатты суару және жасыту. Болаты суарғанда 760-900 0С-ға дейін қыздырып, бірден суға малып суытады, мұның нәтижесінде болат қатты және берік болады, бірақ морт сынғыш келеді. Суарған болатты қайта қыздырып, біртіндеп суытқанда болат босап, жұмсап, жасиды. Болаттан жасалған кейбір заттардың сырты қатты, іші жұмсақ болуы керек кездері де болады. Міне, осындайда металдың сыртықы бетінің химиялық құрамын өзгертетін мынадай бірнеше әдістер бар: цементтеу – жұмсақ болаттан жасалған заттың сыртқы бетіне көміртек сіңдіреді; азоттау – болаттан жасалған затты аммиак ішінде 500-600 0С-та 20 мин. ұстайды; циандау – заттың бетін көміртек әрі азотпен байытады; осы сияқты жылу арқылы силицийлеу, алюминийлеу, хромдау әдістері бар. Пайдалану ретіне қарай Болат мынандай негізгі топтарға бөлінеді: құрылымдық болат, аспаптық болат және айрықша химиялық-физикалық қасиеттері бар болат (қышқылға төзімді болат, тот баспайтын болат, ыстыққа төзімді болат, электр тех. болат. т.б).

Мәтінге сәйкес ақпаратты табыңыз

 
 
 
 
 

15. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Болаттың құрылымын жақсарту үшін оны термиялық өңдеуден өткізеді; термиялық өңдеудің маңызды әдісі – болатты суару және жасыту. Болаты суарғанда 760-900 0С-ға дейін қыздырып, бірден суға малып суытады, мұның нәтижесінде болат қатты және берік болады, бірақ морт сынғыш келеді. Суарған болатты қайта қыздырып, біртіндеп суытқанда болат босап, жұмсап, жасиды. Болаттан жасалған кейбір заттардың сырты қатты, іші жұмсақ болуы керек кездері де болады. Міне, осындайда металдың сыртықы бетінің химиялық құрамын өзгертетін мынадай бірнеше әдістер бар: цементтеу – жұмсақ болаттан жасалған заттың сыртқы бетіне көміртек сіңдіреді; азоттау – болаттан жасалған затты аммиак ішінде 500-600 0С-та 20 мин. ұстайды; циандау – заттың бетін көміртек әрі азотпен байытады; осы сияқты жылу арқылы силицийлеу, алюминийлеу, хромдау әдістері бар. Пайдалану ретіне қарай Болат мынандай негізгі топтарға бөлінеді: құрылымдық болат, аспаптық болат және айрықша химиялық-физикалық қасиеттері бар болат (қышқылға төзімді болат, тот баспайтын болат, ыстыққа төзімді болат, электр тех. болат. т.б).

«Жұмсақ» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

1.

Сөйлемді мағынасына қарай толықтырыңыз

Хандықтың алғашқы кездегі халқының ……. Батый ханның Шайбани ханға найман, қарлұқ тайпаларын қосып беруіне түркі тілдес болғандығы байқалады.

 
 
 
 
 

2. Көп нүктенің орнына сәйкес сөзді жазыңыз.

Мұхтар Әуезов: «Абай кезіндегі қазақ даласында күні өтіп бара жатқан, бірақ тамырға әлі де тереңдегі ескілікті […] образына жинақтадым» – дейді.

 
 
 
 
 

3. Сөйлемді қайталама қос сөздермен толықтырыңыз

Екіден, үштен ғана үйіріліп, біріне-бірі бұрылып жатып […], […] ғана әңгілемеседі.

 
 
 
 
 

4. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтән бойынша

Сөз – лексикалық бірлік. Кез келген тілде оның маңызы ерекше. «Тіл – қатынас құралы» дейтін болсақ, бұл жерде құралдың мағынасы сөзге келіп саяды. Яғни адамдар бір- бірімен қатынас жасау үшін ең алдымен сөзге сүйенеді. Себебі біз өзімізді қоршаған кез келген зат, құбылыстың суретін сөз арқылы саламыз. Кез келген зат не құбылыс туралы айтқымыз келгенде, ол тілімізден сөз арқылы шығады. Себебі сөз дегеніміз – ойымызды сыртқа білдіру тәсілдерінің бірі.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

5. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтiн бойынша

Сөз – лексикалық бірлік. Кез келген тілде оның маңызы ерекше. «Тіл – қатынас құралы» дейтін болсақ, бұл жерде құралдың мағынасы сөзге келіп саяды. Яғни адамдар бір- бірімен қатынас жасау үшін ең алдымен сөзге сүйенеді. Себебі біз өзімізді қоршаған кез келген зат, құбылыстың суретін сөз арқылы саламыз. Кез келген зат не құбылыс туралы айтқымыз келгенде, ол тілімізден сөз арқылы шығады. Себебі сөз дегеніміз – ойымызды сыртқа білдіру тәсілдерінің бірі.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

6. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтiн бойынша

Сөз – лексикалық бірлік. Кез келген тілде оның маңызы ерекше. «Тіл – қатынас құралы» дейтін болсақ, бұл жерде құралдың мағынасы сөзге келіп саяды. Яғни адамдар бір- бірімен қатынас жасау үшін ең алдымен сөзге сүйенеді. Себебі біз өзімізді қоршаған кез келген зат, құбылыстың суретін сөз арқылы саламыз. Кез келген зат не құбылыс туралы айтқымыз келгенде, ол тілімізден сөз арқылы шығады. Себебі сөз дегеніміз – ойымызды сыртқа білдіру тәсілдерінің бірі.

«Білдіру» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

7. Робот – антропоморфтық әрекеттер, қимылдар жасайтын мәшине. Робот қоршаған әлеммен әрекеттескен кезде адамның немесе жануарлардың қызметтері мен іс- әрекеттерін ішінара немесе толық атқарады. Алғашқы роботтар адамның қозғалысы мен сырт пішінін қайталайды. Олар ойын-сауық мақсаттарында пайдаланады. Ал қазіргі кезде тұрмыстағы көптеген қызметкерді атқаратын, қадағалайтын, мүгедектер мен сәбилерге көмекші, көңілін аулайтын роботтар жасалынады. Сонымен қатар қазір интелектуалдық роботтар да пайда бола бастады. Олардың әрқайсының атқаратын қызметі атауларына байланысты әртүрлі. Мысалы, өнеркісіптік роботтар өндіріс заттарының орнын ауыстыру және технологиялық құралдардың қызметтерін орындайды.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

8. Робот – антропоморфтық әрекеттер, қимылдар жасайтын мәшине. Робот қоршаған әлеммен әрекеттескен кезде адамның немесе жануарлардың қызметтері мен іс- әрекеттерін ішінара немесе толық атқарады. Алғашқы роботтар адамның қозғалысы мен сырт пішінін қайталайды. Олар ойын-сауық мақсаттарында пайдаланады. Ал қазіргі кезде тұрмыстағы көптеген қызметкерді атқаратын, қадағалайтын, мүгедектер мен сәбилерге көмекші, көңілін аулайтын роботтар жасалынады. Сонымен қатар қазір интелектуалдық роботтар да пайда бола бастады. Олардың әрқайсының атқаратын қызметі атауларына байланысты әртүрлі. Мысалы, өнеркісіптік роботтар өндіріс заттарының орнын ауыстыру және технологиялық құралдардың қызметтерін орындайды.

«Антропоморфтық» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

9. Робот – антропоморфтық әрекеттер, қимылдар жасайтын мәшине. Робот қоршаған әлеммен әрекеттескен кезде адамның немесе жануарлардың қызметтері мен іс- әрекеттерін ішінара немесе толық атқарады. Алғашқы роботтар адамның қозғалысы мен сырт пішінін қайталайды. Олар ойын-сауық мақсаттарында пайдаланады. Ал қазіргі кезде тұрмыстағы көптеген қызметкерді атқаратын, қадағалайтын, мүгедектер мен сәбилерге көмекші, көңілін аулайтын роботтар жасалынады. Сонымен қатар қазір интелектуалдық роботтар да пайда бола бастады. Олардың әрқайсының атқаратын қызметі атауларына байланысты әртүрлі. Мысалы, өнеркісіптік роботтар өндіріс заттарының орнын ауыстыру және технологиялық құралдардың қызметтерін орындайды.

Берілген мәттінің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

10. Сый тарту – кез келген салтанаттың ерекше бөлімі. «Әр елдің салты басқа» дегендей, әр ұлттың неке қию салтанатында сый жасау үрдісі әрқилы.

Малайзия елінде жас жұбайларға піскен жұмыртқа сыйлау дәстүрі бар. Наным бойынша, жұмыртқа жаңа шаңыраққа байлық пен бақ әкеледі.

Грузия елінде үйлену тойына «чирагдани» деп аталатын ағаштан жасалған әшекей бұйымдарды сыйлайды. Бұл «байлық пен өмірдің ағашы» болып саналады. Чирагдани жас жұбайлар ғұмырлы, ұрпағы көп болсын деген ниетпен тартылады.

Вьетнам халқы жас жұбайларға қарбыз дәнін сыйға тартады. Мұнда ұрпақ санының көбеюіне оң әсерін тигізеді деген сенім бар.

Папустардың пайымдауынша, үйлену тойына шошқа, құс терілері мен теңіз ұлу қабыршақтарын сыйлау керек. Шошқа Жаңа Гвинея елінде киелі жануар болып саналады. Ал оның терісін сыйға алу – үлкен мәртебе. Шошқа терісі байлық әкеліп, ұрпақ санының артуына оң ықпал етеді деген наным бар.

«Оң ықпал ету» сөз тіркесінің мағынасына жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

11. Сый тарту – кез келген салтанаттың ерекше бөлімі. «Әр елдің салты басқа» дегендей, әр ұлттың неке қию салтанатында сый жасау үрдісі әрқилы.

Малайзия елінде жас жұбайларға піскен жұмыртқа сыйлау дәстүрі бар. Наным бойынша, жұмыртқа жаңа шаңыраққа байлық пен бақ әкеледі.

Грузия елінде үйлену тойына «чирагдани» деп аталатын ағаштан жасалған әшекей бұйымдарды сыйлайды. Бұл «байлық пен өмірдің ағашы» болып саналады. Чирагдани жас жұбайлар ғұмырлы, ұрпағы көп болсын деген ниетпен тартылады.

Вьетнам халқы жас жұбайларға қарбыз дәнін сыйға тартады. Мұнда ұрпақ санының көбеюіне оң әсерін тигізеді деген сенім бар.

Папустардың пайымдауынша, үйлену тойына шошқа, құс терілері мен теңіз ұлу қабыршақтарын сыйлау керек. Шошқа Жаңа Гвинея елінде киелі жануар болып саналады. Ал оның терісін сыйға алу – үлкен мәртебе. Шошқа терісі байлық әкеліп, ұрпақ санының артуына оң ықпал етеді деген наным бар.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

12. Сый тарту – кез келген салтанаттың ерекше бөлімі. «Әр елдің салты басқа» дегендей, әр ұлттың неке қию салтанатында сый жасау үрдісі әрқилы.

Малайзия елінде жас жұбайларға піскен жұмыртқа сыйлау дәстүрі бар. Наным бойынша, жұмыртқа жаңа шаңыраққа байлық пен бақ әкеледі.

Грузия елінде үйлену тойына «чирагдани» деп аталатын ағаштан жасалған әшекей бұйымдарды сыйлайды. Бұл «байлық пен өмірдің ағашы» болып саналады. Чирагдани жас жұбайлар ғұмырлы, ұрпағы көп болсын деген ниетпен тартылады.

Вьетнам халқы жас жұбайларға қарбыз дәнін сыйға тартады. Мұнда ұрпақ санының көбеюіне оң әсерін тигізеді деген сенім бар.

Папустардың пайымдауынша, үйлену тойына шошқа, құс терілері мен теңіз ұлу қабыршақтарын сыйлау керек. Шошқа Жаңа Гвинея елінде киелі жануар болып саналады. Ал оның терісін сыйға алу – үлкен мәртебе. Шошқа терісі байлық әкеліп, ұрпақ санының артуына оң ықпал етеді деген наным бар.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

13. Этнолингвистика – жалпы ғылымға тән дифференция үдерісінің тіл біліміндегі бір көрініс іспетті іштей жіктелудің нәтижесінде пайда болған. Тіл білімнің экстралингвистика, психолингвистика, паралингвистика, статлингвистика т.б. салаларымен қатар тұрады. Бұл сала көп жағдайда этностың шығу тегіне, оның салт- дәстүріне, ата-бабаларының тағылымына, қоршаған табиғи ортасына, сондай-ақ этнос өмір-тіршілігіне қажетті де ерекше орын алатын заттық мәдениеттің қыр-сырына да ерекше мән беріп келеді. Этнолингвистика – тілді мәдениеттке қатысты зерттейтін, сонымен бірге тілдің қызметіндегі және дамуындағы тілдік, этномәдени және этнопсихологиялық факторлардың өзара әсерін қарастыратын тіл білімінің саласы. Этнолингвистикаға қатысты еңбектердің көбісі сөздік түрінде болғанымен, оған бағышталған ғылыми зерттеулер мен тақырыптық жинақтар да баршылық.

Фактіге сәйкес келетін жауап

 
 
 
 
 

14. Этнолингвистика – жалпы ғылымға тән дифференция үдерісінің тіл біліміндегі бір көрініс іспетті іштей жіктелудің нәтижесінде пайда болған. Тіл білімнің экстралингвистика, психолингвистика, паралингвистика, статлингвистика т.б. салаларымен қатар тұрады. Бұл сала көп жағдайда этностың шығу тегіне, оның салт- дәстүріне, ата-бабаларының тағылымына, қоршаған табиғи ортасына, сондай-ақ этнос өмір-тіршілігіне қажетті де ерекше орын алатын заттық мәдениеттің қыр-сырына да ерекше мән беріп келеді. Этнолингвистика – тілді мәдениеттке қатысты зерттейтін, сонымен бірге тілдің қызметіндегі және дамуындағы тілдік, этномәдени және этнопсихологиялық факторлардың өзара әсерін қарастыратын тіл білімінің саласы. Этнолингвистикаға қатысты еңбектердің көбісі сөздік түрінде болғанымен, оған бағышталған ғылыми зерттеулер мен тақырыптық жинақтар да баршылық.

Мәтінге сәйкес ақпаратты табыңыз

 
 
 
 
 

15. Этнолингвистика – жалпы ғылымға тән дифференция үдерісінің тіл біліміндегі бір көрініс іспетті іштей жіктелудің нәтижесінде пайда болған. Тіл білімнің экстралингвистика, психолингвистика, паралингвистика, статлингвистика т.б. салаларымен қатар тұрады. Бұл сала көп жағдайда этностың шығу тегіне, оның салт- дәстүріне, ата-бабаларының тағылымына, қоршаған табиғи ортасына, сондай-ақ этнос өмір-тіршілігіне қажетті де ерекше орын алатын заттық мәдениеттің қыр-сырына да ерекше мән беріп келеді. Этнолингвистика – тілді мәдениеттке қатысты зерттейтін, сонымен бірге тілдің қызметіндегі және дамуындағы тілдік, этномәдени және этнопсихологиялық факторлардың өзара әсерін қарастыратын тіл білімінің саласы. Этнолингвистикаға қатысты еңбектердің көбісі сөздік түрінде болғанымен, оған бағышталған ғылыми зерттеулер мен тақырыптық жинақтар да баршылық.

Мәтіндегі мәліметтің ақпарат көзін анықтаңыз

 
 
 
 
 

1. Сөйлемді мағынасына сай толықтырыңыз

Құрманғазы – өмірдің ащы-тұщы сәттерін күй тілінде, өнер тілінде баяндауға …

 
 
 
 
 

2. Өлеңді мағынасына сәйкес теңеу сөзбен толықтырыңыз

[…] бұрқ-сарқ етіп доландағанда,

Алты қанат ақ орда үй шайқалды.

 
 
 
 
 

3. Көп нүктенің орнына сәйкес сөзді жазыңыз.

Әрбір жақсы адамның жақсылық тапқанына рақаттанып күлсең, оның жақсылықты жақсылығынан тапқандығын……….. көріп күл.

 
 
 
 
 

4. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Бумын қаған – түркілердің өздері «Мәңгі ел» деп атаған әйгілі бірінші Шығыс түркі қағанатының негізін қалаушы тарихи ұлы тұлғалардың бірі. Оның алғаш тарихқа танылуы түркі еліне батыс Вей империясы елшілерінің келуімен тікелей байланысты. Бұл кезде түркі елі Жыужаң қағанатының құрамындағы, соларға темір кенін өндірумен айналысатын бодан ел болатын. Бумынның бұл кездегі билік лауазымы – ұлы йабғу. Оған ол түркі елінің басшысы болған әкесі Ту өлгеннен кейін, мұрагерлік жолмен ие болған. Бумын – аса ірі саясаткер, көреген басшы. Ол алып империяның айдап салуына елігіп, билікке таласушылардың қолшоқпарына айналмай, өз саясатын жүргізе біледі.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

5. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Бумын қаған – түркілердің өздері «Мәңгі ел» деп атаған әйгілі бірінші Шығыс түркі қағанатының негізін қалаушы тарихи ұлы тұлғалардың бірі. Оның алғаш тарихқатанылуы түркі еліне батыс Вей империясы елшілерінің келуімен тікелей байланысты. Бұл кезде түркі елі Жыужаң қағанатының құрамындағы, соларға темір кенін өндірумен айналысатын бодан ел болатын. Бумынның бұл кездегі билік лауазымы – ұлы йабғу. Оған ол түркі елінің басшысы болған әкесі Ту өлгеннен кейін, мұрагерлік жолмен ие болған. Бумын – аса ірі саясаткер, көреген басшы. Ол алып империяның айдап салуына елігіп, билікке таласушылардың қолшоқпарына айналмай, өз саясатын жүргізе біледі.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

6. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Бумын қаған – түркілердің өздері «Мәңгі ел» деп атаған әйгілі бірінші Шығыс түркі қағанатының негізін қалаушы тарихи ұлы тұлғалардың бірі. Оның алғаш тарихқа танылуы түркі еліне батыс Вей империясы елшілерінің келуімен тікелей байланысты. Бұл кезде түркі елі Жыужаң қағанатының құрамындағы, соларға темір кенін өндірумен айналысатын бодан ел болатын. Бумынның бұл кездегі билік лауазымы – ұлы йабғу. Оған ол түркі елінің басшысы болған әкесі Ту өлгеннен кейін, мұрагерлік жолмен ие болған. Бумын – аса ірі саясаткер, көреген басшы. Ол алып империяның айдап салуына елігіп, билікке таласушылардың қолшоқпарына айналмай, өз саясатын жүргізе біледі.

«Ел» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

7. Ортақ бір нүктені айналатын шексіз жұлдыздардың алапат үлкен жүйесі ғарыш әлемі немесе галактика деп аталады. Аспанға жай көзбен көрінетін 6000 жұлдыз біздің галактика деп аталатын бір ғана бөлікке енеді. Ал галактикада шашырап төгілген сүтке ұқсас, ақшыл жолақ та кіреді. Бұл жолақты қазақтар «Құс жолы» деп атайды.

Ғалымдар галактикалардың жасы 12-15 миллиардқа жуық жыл аралығын құрайды деп санайды. Орталққа жақын орналасқан жұлдыздар кәрі, ал шеткері орналасқан жұлдыздар болып саналады.

Мәтінге сай келетін тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

8. Ортақ бір нүктені айналатын шексіз жұлдыздардың алапат үлкен жүйесі ғарыш әлемі немесе галактика деп аталады. Аспанға жай көзбен көрінетін 6000 жұлдыз біздің галактика деп аталатын бір ғана бөлікке енеді. Ал галактикада шашырап төгілген сүтке ұқсас, ақшыл жолақ та кіреді. Бұл жолақты қазақтар «Құс жолы» деп атайды.

Ғалымдар галактикалардың жасы 12-15 миллиардқа жуық жыл аралығын құрайды деп санайды. Орталққа жақын орналасқан жұлдыздар кәрі, ал шеткері орналасқан жұлдыздар болып саналады.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

9. Ортақ бір нүктені айналатын шексіз жұлдыздардың алапат үлкен жүйесі ғарыш әлемі немесе галактика деп аталады. Аспанға жай көзбен көрінетін 6000 жұлдыз біздің галактика деп аталатын бір ғана бөлікке енеді. Ал галактикада шашырап төгілген сүтке ұқсас, ақшыл жолақ та кіреді. Бұл жолақты қазақтар «Құс жолы» деп атайды.

Ғалымдар галактикалардың жасы 12-15 миллиардқа жуық жыл аралығын құрайды деп санайды. Орталққа жақын орналасқан жұлдыздар кәрі, ал шеткері орналасқан жұлдыздар болып саналады.

«Шексіз» сөзінің мәтіндегі мағынасын табыңыз

 
 
 
 
 

10. 2017 жылы Елорда «Болашақ қуаты» тақырыбында ЭКСПО-2017 көрмесі орны алды. ЕХРО – 2017 көрмесіне 115 мемлекет және 22 халықаралық ұйым қатысты. Астана ЭКСПО – 2017 көрмесінің архитектуралық символы саналатын көрменің орталық элементі – «Нұр Әлем». Ол – сфераны бейнелейтін әлемдегі ең үлкен ғимарат. Ғимараттың 1 – қабатында Қазақстан пафильоны ораналсқан. Мұнда келушілер елдің тарихымен, мәдениетімен, дәстүрімен, көрікті жерлерімен, сонымен қатар Қазақстанның соңғы жетістіктерімен таныса алады.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 

11. 2017 жылы Елорда «Болашақ қуаты» тақырыбында ЭКСПО-2017 көрмесі орны алды. ЕХРО – 2017 көрмесіне 115 мемлекет және 22 халықаралық ұйым қатысты. Астана ЭКСПО – 2017 көрмесінің архитектуралық символы саналатын көрменің орталық элементі – «Нұр Әлем». Ол – сфераны бейнелейтін әлемдегі ең үлкен ғимарат. Ғимараттың 1 – қабатында Қазақстан пафильоны ораналсқан. Мұнда келушілер елдің тарихымен, мәдениетімен, дәстүрімен, көрікті жерлерімен, сонымен қатар Қазақстанның соңғы жетістіктерімен таныса алады.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

12. 2017 жылы Елорда «Болашақ қуаты» тақырыбында ЭКСПО-2017 көрмесі орны алды. ЕХРО – 2017 көрмесіне 115 мемлекет және 22 халқаралық ұйым қатысты. Астана ЭКСПО – 2017 көрмесінің архитектуралық символы саналатын көрменің орталық элементі – «Нұр Әлем». Ол – сфераны бейнелейтін әлемдегі ең үлкен ғимарат. Ғимараттың 1 – қабатында Қазақстан пафильоны ораналсқан. Мұнда келушілер елдің тарихымен, мәдениетімен, дәстүрімен, көрікті жерлерімен, сонымен қатар Қазақстанның соңғы жетістіктерімен таныса алады.

«Орын алды» сөзінің мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

13. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Аялық білімді қарастыру мәселесі психология және лингвистика үшін ортақ болып табылады. Мұндай зертеулердің лингвистикалық және психологиялық бағыты пайдаланған еңбектер, қолданылған әдістер және алынған нәтижелерді жариалау арқылы анықталады. Лигвистика аялық білімді үлгілеудің ең қолайлы бастапқы материалы  болып табылады. Осыған байланысты аялық білім қазіргі кезде тек семантика  терминдері ретінде кездесе алады. Когнитивтік лингвистика білімге сүйенуді сөйлеу әрекетін ұйымдастырушы принцип, ал жалпы білімдерді өзара түсінушіліктің негізі ретінде қарастыруды көздейді. Психологтар мен психолингвистер семантиканы басқа тұрғыдан зерттейді. Бұл жағдайда зерттеу нысаны ретінде табиғи тілдегі мәтін немесе жасанды тілдегі мәтін емес, өз тілін пайдаланған адамдардың санасы ретінде табиғи тілдегі мәтін немесе жасанды тілдегі мәтін емес, өз тілін пайдаланылатын адамдардың санасы алынады. Арнайы стимулдармен нұсқаулар арқылы зерттеуші гербелді немесе когнитивтік құрылымдар туралы талқылау жасауға мүмкіндік беретін зерттеуге түскен адамның немесе топтың қалыптасқан реакциясына қол жеткізеді.

Мәтінге сәйкес ақпаратты табыңыз

 
 
 
 
 

14. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Аялық білімді қарастыру мәселесі психология және лингвистика үшін ортақ болып табылады. Мұндай зертеулердің лингвистикалық және психологиялық бағыты пайдаланған еңбектер, қолданылған әдістер және алынған нәтижелерді жариалау арқылы анықталады. Лигвистика аялық білімді үлгілеудің ең қолайлы бастапқы материалы болып табылады. Осыған байланысты аялық білім қазіргі кезде тек семантика  терминдері ретінде кездесе алады. Когнитивтік лингвистика білімге сүйенуді сөйлеу әрекетін ұйымдастырушы принцип, ал жалпы білімдерді өзара түсінушіліктің негізі ретінде қарастыруды көздейді. Психологтар мен психолингвистер семантиканы басқа тұрғыдан зерттейді. Бұл жағдайда зерттеу нысаны ретінде табиғи тілдегі мәтін немесе жасанды тілдегі мәтін емес, өз тілін пайдаланған адамдардың санасы ретінде табиғи тілдегі мәтін немесе жасанды тілдегі мәтін емес, өз тілін пайдаланылатын адамдардың санасы алынады. Арнайы стимулдармен нұсқаулар арқылы зерттеуші гербелді немесе когнитивтік құрылымдар туралы талқылау жасауға мүмкіндік беретін зерттеуге түскен адамның немесе топтың қалыптасқан реакциясына қол жеткізеді.

Мәтінде берілген ойды әрі қарай жалғастырыңыз

Соңғы зерттеулерге сүйенсек, аялық білім дегеніміз

 
 
 
 
 

15. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Аялық білімді қарастыру мәселесі психология және лингвистика үшін ортақ болып табылады. Мұндай зертеулердің лингвистикалық және психологиялық бағыты пайдаланған еңбектер, қолданылған әдістер және алынған нәтижелерді жариалау арқылы анықталады. Лигвистика аялық білімді үлгілеудің ең қолайлы бастапқы материалы болып табылады. Осыған байланысты аялық білім қазіргі кезде тек семантика  терминдері ретінде кездесе алады. Когнитивтік лингвистика білімге сүйенуді сөйлеу әрекетін ұйымдастырушы принцип, ал жалпы білімдерді өзара түсінушіліктің негізі ретінде қарастыруды көздейді. Психологтар мен психолингвистер семантиканы басқа тұрғыдан зерттейді. Бұл жағдайда зерттеу нысаны ретінде табиғи тілдегі мәтін немесе жасанды тілдегі мәтін емес, өз тілін пайдаланған адамдардың санасы ретінде табиғи тілдегі мәтін немесе жасанды тілдегі мәтін емес, өз тілін пайдаланылатын адамдардың санасы алынады. Арнайы стимулдармен нұсқаулар арқылы зерттеуші гербелді немесе когнитивтік құрылымдар туралы талқылау жасауға мүмкіндік беретін зерттеуге түскен адамның немесе топтың қалыптасқан реакциясына қол жеткізеді.

«Қолайлы» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

1. Мәтіндегі бос орынды толтырыңыз.

Бүгінде Жайық жағасы демалыс орнына […].

 
 
 
 
 

2. Сөйлемді мағынасына сай толықтырыңыз

19-20 ғасырлар аралығында электрон, радиоактивтік, рентген сәулесі, изотоптар, квант теориясы және тағы басқа жаңалықтардың ашылуы химиялық элементтер қасиеттерінің әртүрлі болуының негізгі …..  анықтады

 
 
 
 
 

3. Сөйлемді мағынасына сай толықтырыңыз

Зерттеу барысында алынған нәтижелер аталған тайпаның (рудың) өткені мен басқа жұрттармен байланысына арқау болатындығы …….

 
 
 
 
 

4. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша:

XIX ғасырдың II жартысында қазақтың байырғы ауызша әдеби тілінің жаңа кезеңі басталды. Бұл кезең ұлттық жазба әдеби тілдің негізін қалады. Қазақтың ұлттық жазба тілі Ыбырай мен Абайдың мол әдеби, педогогикалық, публицистикалық, текстологиялық шығарммаларында қолданылды. Жаңа жазба әдеби тіл өзінің әлеуметтік қызметі, стилдерге тарамдалуы жағынан аузша дамыған байырғы әдеби тілден де, кітаби тілден де өзгешеленіп тұрды. Байырғы ауызша әдеби тіл, негізінен көркем әдебиетке, оның ішінде көбінесе поэзияға қызмет етіп келсе, жаңа жазба әдеби тіл әдебиеттің өзге салаларында: қоғамдық-публицистикалық, тіпті діни әдебиет үлгілеріне де қызмет етуге бағыт алды. Ауызша әдеби тілдің стильдік тармақтарға бөлінуі жазба тілге мүлде тең келмейді. Алғашқысы, негізінен, көркем поэзия мен шешендік сөздер стилінде ғана өмір сүріп келсе, ұлттыққ жазба тілдің көркем поэзиядан басқа көркем проза, публицистика, ресми іс қазаздары стильдеріндегі алғашқы үлгілері пайда болды. Жартылай ғылыми стильдің де нышаны байқалды. Қазақтың жазба әдебиетінің қалыптасып, даму барысында ұлттық поэзияның орны ерекше.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

5. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша:

XIX ғасырдың II жартысында қазақтың байырғы ауызша әдеби тілінің жаңа кезеңі басталды. Бұл кезең ұлттық жазба әдеби тілдің негізін қалады. Қазақтың ұлттық жазба тілі Ыбырай мен Абайдың мол әдеби, педогогикалық, публицистикалық, текстологиялық шығарммаларында қолданылды. Жаңа жазба әдеби тіл өзінің әлеуметтік қызметі, стилдерге тарамдалуы жағынан аузша дамыған байырғы әдеби тілден де, кітаби тілден де өзгешеленіп тұрды. Байырғы ауызша әдеби тіл, негізінен көркем әдебиетке, оның ішінде көбінесе поэзияға қызмет етіп келсе, жаңа жазба әдеби тіл әдебиеттің өзге салаларында: қоғамдық-публицистикалық, тіпті діни әдебиет үлгілеріне де қызмет етуге бағыт алды. Ауызша әдеби тілдің стильдік тармақтарға бөлінуі жазба тілге мүлде тең келмейді. Алғашқысы, негізінен, көркем поэзия мен шешендік сөздер стилінде ғана өмір сүріп келсе, ұлттыққ жазба тілдің көркем поэзиядан басқа көркем проза, публицистика, ресми іс қазаздары стильдеріндегі алғашқы үлгілері пайда болды. Жартылай ғылыми стильдің де нышаны байқалды. Қазақтың жазба әдебиетінің қалыптасып, даму барысында ұлттық поэзияның орны ерекше.

«Нышаны» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

6. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша:

XIX ғасырдың II жартысында қазақтың байырғы ауызша әдеби тілінің жаңа кезеңі басталды. Бұл кезең ұлттық жазба әдеби тілдің негізін қалады. Қазақтың ұлттық жазба тілі Ыбырай мен Абайдың мол әдеби, педогогикалық, публицистикалық, текстологиялық шығарммаларында қолданылды. Жаңа жазба әдеби тіл өзінің әлеуметтік қызметі, стилдерге тарамдалуы жағынан аузша дамыған байырғы әдеби тілден де, кітаби тілден де өзгешеленіп тұрды. Байырғы ауызша әдеби тіл, негізінен көркем әдебиетке, оның ішінде көбінесе поэзияға қызмет етіп келсе, жаңа жазба әдеби тіл әдебиеттің өзге салаларында: қоғамдық-публицистикалық, тіпті діни әдебиет үлгілеріне де қызмет етуге бағыт алды. Ауызша әдеби тілдің стильдік тармақтарға бөлінуі жазба тілге мүлде тең келмейді. Алғашқысы, негізінен, көркем поэзия мен шешендік сөздер стилінде ғана өмір сүріп келсе, ұлттыққ жазба тілдің көркем поэзиядан басқа көркем проза, публицистика, ресми іс қазаздары стильдеріндегі алғашқы үлгілері пайда болды. Жартылай ғылыми стильдің де нышаны байқалды. Қазақтың жазба әдебиетінің қалыптасып, даму барысында ұлттық поэзияның орны ерекше.

Берілген мәтінге сәйкекс тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

7. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде жаратылыстанудағы ғылыми зерттеулер шеңбері айрықша кең. Жаратылыстану ғылымдар жүйесіне негізгі ғылымдар – физика, химия және биологиямен қатар көптеген басқа ғылымдар – география, геология, астрономия, тіпті, жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдар шекарасында тұрғын ғылымдар да,

мысалы, психология ендеді. Психологтардың мақсаты адам мен жануарлардың мінез – құлықтарын зерттеу болып табылады.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

8. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде жаратылыстанудағы ғылыми зерттеулер шеңбері айрықша кең. Жаратылыстану ғылымдар жүйесіне негізгі ғылымдар – физика, химия және биологиямен қатар көптеген басқа ғылымдар – география, геология, астрономия, тіпті, жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдар шекарасында тұрғын ғылымдар да, мысалы, психология ендеді. Психологтардың мақсаты адам мен жануарлардың мінез – құлықтарын зерттеу болып табылады.

«Айрықша» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

9. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде жаратылыстанудағы ғылыми зерттеулер шеңбері айрықша кең. Жаратылыстану ғылымдар жүйесіне негізгі ғылымдар – физика, химия және биологиямен қатар көптеген басқа ғылымдар – география, геология, астрономия, тіпті, жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдар шекарасында тұрғын ғылымдар да, мысалы, психология ендеді. Психологтардың мақсаты адам мен жануарлардың мінез – құлықтарын зерттеу болып табылады.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

10. Колумбияда ерекше демалыстар бар. Соның бірі – жалқаулар күні. Ол күні колумбиялықтар көшеге өз дивандарын, кереуеттерін шығарады, сосын күні бойы сонда жатады. Бұл мерекенің мақсаты – уайым мен стресс, шаршау синдромымен күресу.

Италияның Иврей қаласының турғындары жыл сайын ақпанда тәуелсіздік күні үшін күрес өткізеді. Бұл күрес әлем халықтарына «апельсиндер соғысы» деген атаумен мәлім. Өйткені қатысушылар апельсин қолданады. Мерекеге қатысушылар ақ киім киеді.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

11. Колумбияда ерекше демалыстар бар. Соның бірі – жалқаулар күні. Ол күні колумбиялықтар көшеге өз дивандарын, кереуеттерін шығарады, сосын күні бойы сонда жатады. Бұл мерекенің мақсаты – уайым мен стресс, шаршау синдромымен күресу.

Италияның Иврей қаласының турғындары жыл сайын ақпанда тәуелсіздік күні үшін күрес өткізеді. Бұл күрес әлем халықтарына «апельсиндер соғысы» деген атаумен мәлім. Өйткені қатысушылар апельсин қолданады. Мерекеге қатысушылар ақ киім киеді.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

12. Колумбияда ерекше демалыстар бар. Соның бірі – жалқаулар күні. Ол күні колумбиялықтар көшеге өз дивандарын, кереуеттерін шығарады, сосын күні бойы сонда жатады. Бұл мерекенің мақсаты – уайым мен стресс, шаршау синдромымен күресу.

Италияның Иврей қаласының турғындары жыл сайын ақпанда тәуелсіздік күні үшін күрес өткізеді. Бұл күрес әлем халықтарына «апельсиндер соғысы» деген атаумен мәлім. Өйткені қатысушылар апельсин қолданады. Мерекеге қатысушылар ақ киім киеді.

«Мәлім» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

13. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Этимология – тіл білімінің жеке сөздер мен морфемаларының шығу тарихын зерттейййтін саласы. Этимология, негізінен, екі салаға бөлінеді: ғылыми және халықтық этимология. Ғылыми этимология – сөз төркінін, морфемалар тарихын, дамуын дәл анықтап, ғылыми түрде түсіндіруді мақсат етсе, халықтық этимология деп кейбір адамдардың қайсыбір сөз мағынасын өзінше тұспалдап, өзінше топшылау жасап, түсініктеме беруін айтамыз. Қызықты этимология – сөз төркінін ашуда ғылыми этимологияға тереңдеп бара білмейтін, дәйектілігі белгілі бір деректермен шектелген, сөздердің сыртқы тұлғасы және бөлігі контекстегі мағынасымен қанағаттанатын, бірақ өзінің сиқырлы сырымен жұртшылықты қызықтырып, қалың бұқара арасына тез тарап кететін этимологиялар болып табылады.

«Тұспалдап» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

14. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Этимология – тіл білімінің жеке сөздер мен морфемаларының шығу тарихын зерттейййтін саласы. Этимология, негізінен, екі салаға бөлінеді: ғылыми және халықтық этимология. Ғылыми этимология – сөз төркінін, морфемалар тарихын, дамуын дәл анықтап, ғылыми түрде түсіндіруді мақсат етсе, халықтық этимология деп кейбір адамдардың қайсыбір сөз мағынасын өзінше тұспалдап, өзінше топшылау жасап, түсініктеме беруін айтамыз. Қызықты этимология – сөз төркінін ашуда ғылыми этимологияға тереңдеп бара білмейтін, дәйектілігі белгілі бір деректермен шектелген, сөздердің сыртқы тұлғасы және бөлігі контекстегі мағынасымен қанағаттанатын, бірақ өзінің сиқырлы сырымен жұртшылықты қызықтырып, қалың бұқара арасына тез тарап кететін этимологиялар болып табылады.

Мәтінге сәйкес ақпаратты табыңыз

 
 
 
 
 

15. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Этимология – тіл білімінің жеке сөздер мен морфемаларының шығу тарихын зерттейййтін саласы. Этимология, негізінен, екі салаға бөлінеді: ғылыми және халықтық этимология. Ғылыми этимология – сөз төркінін, морфемалар тарихын, дамуын дәл анықтап, ғылыми түрде түсіндіруді мақсат етсе, халықтық этимология деп кейбір адамдардың қайсыбір сөз мағынасын өзінше тұспалдап, өзінше топшылау жасап, түсініктеме беруін айтамыз. Қызықты этимология – сөз төркінін ашуда ғылыми этимологияға тереңдеп бара білмейтін, дәйектілігі белгілі бір деректермен шектелген, сөздердің сыртқы тұлғасы және бөлігі контекстегі мағынасымен қанағаттанатын, бірақ өзінің сиқырлы сырымен жұртшылықты қызықтырып, қалың бұқара арасына тез тарап кететін этимологиялар болып табылады.

Мәтінде берілген ойды әрі қарай жалғастырыңыз

Этимология ғылымы тілдің тарихымен, сөз семантикасымен ……..

 
 
 
 
 

1. Сөйлемдегі бос орынды толықтырыңыз.

Мен тауық сорпасын жақсы көремін, өйткені […] қорытылады.

 
 
 
 
 

2. Көп нүктенің орнына сәйкес сөзді жазыңыз.

Ғылымды үйренгенде  …..  мақсатпен білмек үшін үйренбек керек.

 
 
 
 
 

3. Сөйлемді сәйкес фразеологиялық тіркеспен толықтырыңыз

Енді Жарасбайдың өзі ғана емес, болыс ауылы тегіс […] қалыпты

 
 
 
 
 

4. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Астана қаласы қуаң аймақта орналасқан, негізгі суқоры өзен мен жер асты су көздерінен құралады. Есіл өзені қаланың негізгі су артериясы болып табылады. Есілдің қаладан ағып өтетін тұсынан шағын екі өзен Сары бұлақ пен Ақ бұлақ келіп құяды. Қаланы 25-30 км төңіректе шағын өзен-көлдер қоршап жатыр. Олардың кейбіреуі тұщы, кейбіреуі кермек сулы болып келеді. Есілге Мойылды, Тентек, Қара су, Сары бұлақ, Ақ бұлақ өзендері келіп құяды, сонымен бірге су тартқыш канал арқылы Май балық өзенімен жалғасып жатыр. Өзенде ақ балық, нәлім, мөңке, ақ қайран, сазан, шортан, көк серке, ала бұға мекендейді. Бұрыннан қоныс тепкен қала бөлігі Есіл өзенінің солтүстігінде, оң жағалауға, темір жол магистралінен оңтүстікке қарай етек жая орналасқан. Қаланы тұрмыстық ауыз сумен қамтамасыз етудің тағы бір жолы – жер асты су көздерін пайдалану.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

5. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Астана қаласы қуаң аймақта орналасқан, негізгі суқоры өзен мен жер асты су көздерінен құралады. Есіл өзені қаланың негізгі су артериясы болып табылады. Есілдің қаладан ағып өтетін тұсынан шағын екі өзен Сары бұлақ пен Ақ бұлақ келіп құяды. Қаланы 25-30 км төңіректе шағын өзен-көлдер қоршап жатыр. Олардың кейбіреуі тұщы, кейбіреуі кермек сулы болып келеді. Есілге Мойылды, Тентек, Қара су, Сары бұлақ, Ақ бұлақ өзендері келіп құяды, сонымен бірге су тартқыш канал арқылы Май балық өзенімен жалғасып жатыр. Өзенде ақ балық, нәлім, мөңке, ақ қайран, сазан, шортан, көк серке, ала бұға мекендейді. Бұрыннан қоныс тепкен қала бөлігі Есіл өзенінің солтүстігінде, оң жағалауға, темір жол магистралінен оңтүстікке қарай етек жая орналасқан. Қаланы тұрмыстық ауыз сумен қамтамасыз етудің тағы бір жолы – жер асты су көздерін пайдалану.

«Негізгі» сөзіне мағынасы жақын сқзді табыңыз

 
 
 
 
 

6. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Астана қаласы қуаң аймақта орналасқан, негізгі суқоры өзен мен жер асты су көздерінен құралады. Есіл өзені қаланың негізгі су артериясы болып табылады. Есілдің қаладан ағып өтетін тұсынан шағын екі өзен Сары бұлақ пен Ақ бұлақ келіп құяды. Қаланы 25-30 км төңіректе шағын өзен-көлдер қоршап жатыр. Олардың кейбіреуі тұщы, кейбіреуі кермек сулы болып келеді. Есілге Мойылды, Тентек, Қара су, Сары бұлақ, Ақ бұлақ өзендері келіп құяды, сонымен бірге су тартқыш канал арқылы Май балық өзенімен жалғасып жатыр. Өзенде ақ балық, нәлім, мөңке, ақ қайран, сазан, шортан, көк серке, ала бұға мекендейді. Бұрыннан қоныс тепкен қала бөлігі Есіл өзенінің солтүстігінде, оң жағалауға, темір жол магистралінен оңтүстікке қарай етек жая орналасқан. Қаланы тұрмыстық ауыз сумен қамтамасыз етудің тағы бір жолы – жер асты су көздерін пайдалану.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

7. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сарапшыларының деректеріне сүйенсек, жастайынан темекі тартқан әрбір екі адамның бірі сол темекіден өледі екен. Ал, екіншісінің өмірі жүрек-қан тамырлары ауыруынан 20-25 жылға қысқарады. Темекі түтінінің құрамындағы улы заттың бірі – никотин қышқылы. Салмағы 20 келі итке 1 тамшы, жылқыға 7-8 тамшы никотин берсе 1 миуттың ішінде сеспей қататынын ғалымдар дәлелдеп отыр. Осы салиқалы ұйымның деректеріне сүйенер болсақ, жер бетінде темекі шегуден күніне 13 мың адам көз жұмады. Бұл дегеніміз әрбір 6 секунд сайын бір адам о дүниелік болады деген сөз.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

8. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сарапшыларының деректеріне сүйенсек, жастайынан темекі тартқан әрбір екі адамның бірі сол темекіден өледі екен. Ал, екіншісінің өмірі жүрек-қан тамырлары ауыруынан 20-25 жылға қысқарады. Темекі түтінінің құрамындағы улы заттың бірі – никотин қышқылы. Салмағы 20 келі итке 1 тамшы, жылқыға 7-8 тамшы никотин берсе 1 миуттың ішінде сеспей қататынын ғалымдар дәлелдеп отыр. Осы салиқалы ұйымның деректеріне сүйенер болсақ, жер бетінде темекі шегуден күніне 13 мың адам көз жұмады. Бұл дегеніміз әрбір 6 секунд сайын бір адам о дүниелік болады деген сөз.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

9. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сарапшыларының деректеріне сүйенсек, жастайынан темекі тартқан әрбір екі адамның бірі сол темекіден өледі екен. Ал, екіншісінің өмірі жүрек-қан тамырлары ауыруынан 20-25 жылға қысқарады. Темекі түтінінің құрамындағы улы заттың бірі – никотин қышқылы. Салмағы 20 келі итке 1 тамшы, жылқыға 7-8 тамшы никотин берсе 1 миуттың ішінде сеспей қататынын ғалымдар дәлелдеп отыр. Осы салиқалы ұйымның деректеріне сүйенер болсақ, жер бетінде темекі шегуден күніне 13 мың адам көз жұмады. Бұл дегеніміз әрбір 6 секунд сайын бір адам о дүниелік болады деген сөз.

«Сеспей» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

10. Құмырсқа – әлемдегі ең көп тараған жәндіктердің бірі. Қазақ «құмырсқадай қажырлы», «құмырсқадай құжынаған», «құмырсқадай еңбекқор» деген тіркестерді бекер айтпаған. Осы құмырсқадай тынбай талаптанып, зерттеу жүргізіп жүрген мирмекологтардың арқасында құмырсқалар туралы көптеген қызықты деректер белгілі болды.

Бүгінгі жер бетінде 10 квадрилион, яғни оның 15 дәрежесіндей құмырсқа бар екен. Құмырсқаның жұмыртқасы – жұмыртқа емес, енді дамып келе жатқан дернәсіл күйінде болады. Оны Африка мен Азияда тағам ретінде қолданады. Себебі құрамы ақуызбен майға толы. Бір құмырсқа өзінің жемтігін тапқан соң, басқа құмырсқаға азығын табуға көмектесе алады. Аралар мұндайда билеп жүріп үйретсе, құмырсқалар бір жол бойымен жүріп отырып, азық табуды үйретеді.

Құмырсқалар отарын құратын аналығы, негізінен, 5-6 жыл, кейде 12 жыл өмір сүреді.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

11. Құмырсқа – әлемдегі ең көп тараған жәндіктердің бірі. Қазақ «құмырсқадай қажырлы», «құмырсқадай құжынаған», «құмырсқадай еңбекқор» деген тіркестерді бекер айтпаған. Осы құмырсқадай тынбай талаптанып, зерттеу жүргізіп жүрген мирмекологтардың арқасында құмырсқалар туралы көптеген қызықты деректер белгілі болды. Бүгінгі жер бетінде 10 квадрилион, яғни оның 15 дәрежесіндей құмырсқа бар екен.

Құмырсқаның жұмыртқасы – жұмыртқа емес, енді дамып келе жатқан дернәсіл күйінде болады. Оны Африка мен Азияда тағам ретінде қолданады. Себебі құрамы ақуызбен майға толы. Бір құмырсқа өзінің жемтігін тапқан соң, басқа құмырсқаға азығын табуға көмектесе алады. Аралар мұндайда билеп жүріп үйретсе, құмырсқалар бір жол бойымен жүріп отырып, азық табуды үйретеді.

Құмырсқалар отарын құратын аналығы, негізінен, 5-6 жыл, кейде 12 жыл өмір сүреді.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

12. Құмырсқа – әлемдегі ең көп тараған жәндіктердің бірі. Қазақ «құмырсқадай қажырлы», «құмырсқадай құжынаған», «құмырсқадай еңбекқор» деген тіркестерді бекер айтпаған. Осы құмырсқадай тынбай талаптанып, зерттеу жүргізіп жүрген мирмекологтардың арқасында құмырсқалар туралы көптеген қызықты деректер белгілі болды.

Бүгінгі жер бетінде 10 квадрилион, яғни оның 15 дәрежесіндей құмырсқа бар екен. Құмырсқаның жұмыртқасы – жұмыртқа емес, енді дамып келе жатқан дернәсіл күйінде болады. Оны Африка мен Азияда тағам ретінде қолданады. Себебі құрамы ақуызбен майға толы. Бір құмырсқа өзінің жемтігін тапқан соң, басқа құмырсқаға азығын табуға көмектесе алады. Аралар мұндайда билеп жүріп үйретсе, құмырсқалар бір жол бойымен жүріп отырып, азық табуды үйретеді.

Құмырсқалар отарын құратын аналығы, негізінен, 5-6 жыл, кейде 12 жыл өмір сүреді.

«Мирмекологтар» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

13. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша.

Тіл адам қоғамында өмір сүріп, оның «қажетін» жүзеге асыратын құрал болғандықтан, тіл білімінің әлеуметтік лингвистика деп аталатын саласының атқарар қызметі де, ғылыми маңызы да ерекше. Әлеуметтік лингвистика тілдің қоғамдық сипатын, стильдік саралануын, әлеуметтік ерекшелігін, қоғамдағы қостілділік, көптілділік мәселелерін, тілдік жағдай, тілдік саясат ұғымдарын және т.б. айқындауға мүмкіндік береді. Ол тіларалық байланыс жағдайындағы кез келген тілдің өмір сүру формасына, қоғамдық қызметінің ауқымы мен сипатына қатысты айқындалатын тілдердің қызмет ету ерекшеліктерін қарастырады. Тілдің барлық белгілерін оның қоғамдағы орнымен, әлеуметтік өзгешелігімен байланыстырды. Тілдің әлеуметтік деңгейін анықтау, оның қоғамдық танымын саралау және қоғамдық сананы қалыптастырудағы атқарар қызметін талдап көрсетумен тығыз байланысты болады.

Мәтінге сәйкес ақпаратты табыңыз

 
 
 
 
 

14. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша.

Тіл адам қоғамында өмір сүріп, оның «қажетін» жүзеге асыратын құрал болғандықтан, тіл білімінің әлеуметтік лингвистика деп аталатын саласының атқарар қызметі де, ғылыми маңызы да ерекше. Әлеуметтік лингвистика тілдің қоғамдық сипатын, стильдік саралануын, әлеуметтік ерекшелігін, қоғамдағы қостілділік, көптілділік мәселелерін, тілдік жағдай, тілдік саясат ұғымдарын және т.б. айқындауға мүмкіндік береді. Ол тіларалық байланыс жағдайындағы кез келген тілдің өмір сүру формасына, қоғамдық қызметінің ауқымы мен сипатына қатысты айқындалатын тілдердің қызмет ету ерекшеліктерін қарастырады. Тілдің барлық белгілерін оның қоғамдағы орнымен, әлеуметтік өзгешелігімен байланыстырды. Тілдің әлеуметтік деңгейін анықтау, оның қоғамдық танымын саралау және қоғамдық сананы қалыптастырудағы атқарар қызметін талдап көрсетумен тығыз байланысты болады.

«Ауқымы» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

15. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша.

Тіл адам қоғамында өмір сүріп, оның «қажетін» жүзеге асыратын құрал болғандықтан, тіл білімінің әлеуметтік лингвистика деп аталатын саласының атқарар қызметі де, ғылыми маңызы да ерекше. Әлеуметтік лингвистика тілдің қоғамдық сипатын, стильдік саралануын, әлеуметтік ерекшелігін, қоғамдағы қостілділік, көптілділік мәселелерін, тілдік жағдай, тілдік саясат ұғымдарын және т.б. айқындауға мүмкіндік береді. Ол тіларалық байланыс жағдайындағы кез келген тілдің өмір сүру формасына, қоғамдық қызметінің ауқымы мен сипатына қатысты айқындалатын тілдердің қызмет ету ерекшеліктерін қарастырады. Тілдің барлық белгілерін оның қоғамдағы орнымен, әлеуметтік өзгешелігімен байланыстырды. Тілдің әлеуметтік деңгейін анықтау, оның қоғамдық танымын саралау және қоғамдық сананы қалыптастырудағы атқарар қызметін талдап көрсетумен тығыз байланысты болады.

Мәтінде берілген ойды әрі қарай жалғастырыңыз!

Тілдің әлеуметтік деңгейі …………………………..

 
 
 
 
 

1. Сөйлемді мағынасына сай толықтырыңыз.

Қала   аумағының   жер   бедерінен   айтарлықтай   еңіс   немесе   көзге   шалынардай   …. байқалмайды

 
 
 
 
 

2. Көп нүктенің орнына сәйкес сөзді жазыңыз.

Уа, Сұраншы […] батырым! Қоқанның қолы қаптады,

Қасиетті жерімді – Тозақ қылып таптадың

 
 
 
 
 

3. Әлихан  Бөкейхан  («Қыр  баласы»)  : «Осы 2-3 жыл ішінде ………  «Мұсылманшылық», «Қазақ айнасы», «Қазақ һәм Хандар шежіресі», «Жолсыз жаза» һәм «Қалқаман-Мамыр» кітаптарын шығарды»

 
 
 
 
 

4. 1 – мәтін

Өгіз – қазақ арасында күштің символы. Бала кезімізде анда-мұнда жер тітіргенде, әжеміз «жерді   көк   өгіз   көтеріп тұрады,  сол бір мүйізінен екіншісіне ауыстырғанда жер қозғалады» дейтін.

2 – мәтін

Ит – адамзаттың қолға үйреткен ең алғашқы мақұлығы. Иттің мифтік бейнесін дұрыс түсіну үшін ең алдымен иттің аңшылық өмірге қатысты халықтық пайымдауларын түсіне білу керек.

2 – ші мәтіннің стилін анықтаңыз

 
 
 
 
 

5. 1 – мәтін

Өгіз – қазақ арасында күштің символы. Бала кезімізде анда-мұнда жер тітіргенде, әжеміз «жерді   көк   өгіз   көтеріп тұрады,  сол бір мүйізінен екіншісіне ауыстырғанда жер қозғалады» дейтін.

2 – мәтін

Ит – адамзаттың қолға үйреткен ең алғашқы мақұлығы. Иттің мифтік бейнесін дұрыс түсіну үшін ең алдымен иттің аңшылық өмірге қатысты халықтық пайымдауларын түсіне білу керек.

1 – ші мәтіннің стилін анықтаңыз

 
 
 
 
 

6. 1 – мәтін

Өгіз – қазақ арасында күштің символы. Бала кезімізде анда-мұнда жер тітіргенде, әжеміз «жерді   көк   өгіз   көтеріп тұрады,  сол бір мүйізінен екіншісіне ауыстырғанда жер қозғалады» дейтін.

2 – мәтін

Ит – адамзаттың қолға үйреткен ең алғашқы мақұлығы. Иттің мифтік бейнесін дұрыс түсіну үшін ең алдымен иттің аңшылық өмірге қатысты халықтық пайымдауларын түсіне білу керек.

Екі мәтіннің ортақ жақтарын көрсетіңіз

 
 
 
 
 

7. Талант дегеніміз не? Ол бір нәрсеге, мысалы, музыкаға, әдебиетке, сурет өнеріне деген зор қабілет. Талантты болу тек музыкант, ақын немесе суретшіге ғана емес. Кез келген мамандық иелерінің ішінде қабілеттері мен талантылары кездеседі. Әр бір адамның өзіне тән қабілеттілігі болады. Ол еңбек пен әрекет үстінде ғана дамиды. Халықтың «талант дегеніміз еңбек» дейтіні сондықтан.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

8. Талант дегеніміз не? Ол бір нәрсеге, мысалы, музыкаға, әдебиетке, сурет өнеріне деген зор қабілет. Талантты болу тек музыкант, ақын немесе суретшіге ғана емес. Кез келген мамандық иелерінің ішінде қабілеттері мен талантылары кездеседі. Әр бір адамның өзіне тән қабілеттілігі болады. Ол еңбек пен әрекет үстінде ғана дамиды. Халықтың «талант дегеніміз еңбек» дейтіні сондықтан.

«Зор» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

9. Талант дегеніміз не? Ол бір нәрсеге, мысалы, музыкаға, әдебиетке, сурет өнеріне деген зор қабілет. Талантты болу тек музыкант, ақын немесе суретшіге ғана емес. Кез келген мамандық иелерінің ішінде қабілеттері мен талантылары кездеседі. Әр бір адамның өзіне тән қабілеттілігі болады. Ол еңбек пен әрекет үстінде ғана дамиды. Халықтың «талант дегеніміз еңбек» дейтіні сондықтан.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

10. Тоғызқұмалақ ойыны, негізінен, екі ойыншының арасында өтеді. Ойынды бастайтын ойыншы – бастауша, ал оның қарсыласын қостаушы деп атайды. Бастаушы ойыншы жеребе арқылы немесе рейтингтік көрсеткіштер бойынша анықталады. Тоғызқұмалақ ойынында қарсыластар алма-кезек жүріс жасайды. Ойын «Тоғызқұмалақ тақтасы» деп аталатын арнаулы тақтада ойналады. Ойынды шар тәріздес құмалақтар пайдаланылады. Бұл тақта тең екі бөлікке бөлінген он сегіз тік және екі көлденең отаулардан тұрады. Тең екі бөліктің әрқайсында 9-дан отау және бір-бірден қазан болады. Бұл қазанға әр  ойыншы ұтып алған құмалақтарын салады. Әр ойыншының қазаны өз бөлігінде емес, қарсылас жағында орналасады. Отаулардың рет сандары 1-ден 9-ға дейін белгіленіп, солдан оңға қарай ораналасқан. Ойын басында әр отауға 9-дан құмалақтар салынады, яғни ойын басталар кезде әр ойыншының жағында 81-ден құмалақтары болып ойынға жалпы 162 құмалақ қатысады.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

11. Тоғызқұмалақ ойыны, негізінен, екі ойыншының арасында өтеді. Ойынды  бастайтын ойыншы – бастауша, ал оның қарсыласын қостаушы деп атайды. Бастаушы ойыншы жеребе арқылы немесе рейтингтік көрсеткіштер бойынша анықталады. Тоғызқұмалақ ойынында қарсыластар алма-кезек жүріс жасайды. Ойын «Тоғызқұмалақ тақтасы» деп аталатын арнаулы тақтада ойналады. Ойынды шар тәріздес құмалақтар пайдаланылады. Бұл тақта тең екі бөлікке бөлінген он сегіз тік және екі көлденең отаулардан тұрады. Тең екі бөліктің әрқайсында 9-дан отау және бір-бірден қазан болады. Бұл қазанға әр ойыншы ұтып алған құмалақтарын салады. Әр ойыншының қазаны өз бөлігінде емес, қарсылас жағында орналасады. Отаулардың рет сандары 1-ден 9-ға дейін белгіленіп, солдан оңға қарай ораналасқан. Ойын басында әр отауға 9-дан құмалақтар салынады, яғни ойын басталар кезде әр ойыншының жағында 81-ден құмалақтары болып ойынға жалпы 162 құмалақ қатысады.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

12. Тоғызқұмалақ ойыны, негізінен, екі ойыншының арасында өтеді. Ойынды  бастайтын ойыншы – бастауша, ал оның қарсыласын қостаушы деп атайды. Бастаушы ойыншы жеребе арқылы немесе рейтингтік көрсеткіштер бойынша анықталады. Тоғызқұмалақ ойынында қарсыластар алма-кезек жүріс жасайды. Ойын «Тоғызқұмалақ тақтасы» деп аталатын арнаулы тақтада ойналады. Ойынды шар тәріздес құмалақтар пайдаланылады. Бұл тақта тең екі бөлікке бөлінген он сегіз тік және екі көлденең отаулардан тұрады. Тең екі бөліктің әрқайсында 9-дан отау және бір-бірден қазан болады. Бұл қазанға әр ойыншы ұтып алған құмалақтарын салады. Әр ойыншының қазаны өз бөлігінде емес, қарсылас жағында орналасады. Отаулардың рет сандары 1-ден 9-ға дейін белгіленіп, солдан оңға қарай ораналасқан. Ойын басында әр отауға 9-дан құмалақтар салынады, яғни ойын басталар кезде әр ойыншының жағында 81-ден құмалақтары болып ойынға жалпы 162 құмалақ қатысады.

«шар» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

13. Бесікке салу жолы үлкен үлкен немесе елдің тәрбиелі, өнегелі әжелеріне, әйелдерге тапсырылады. Ол бесікті отпен аластап «тыштырма» жасап алып, баланы бесікке бөлейді. Бесікке салған адамға «бесікке салар», яғни кәделі сый беріледі. Осындай қуаныш үстінде «Бесік жыры» айтылады.

«бөлейді» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

14. Бесікке салу жолы үлкен үлкен немесе елдің тәрбиелі, өнегелі әжелеріне, әйелдерге тапсырылады. Ол бесікті отпен аластап «тыштырма» жасап алып, баланы бесікке бөлейді. Бесікке салған адамға «бесікке салар», яғни кәделі сый беріледі. Осындай қуаныш үстінде «Бесік жыры» айтылады.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

15. Бесікке салу жолы үлкен үлкен немесе елдің тәрбиелі, өнегелі әжелеріне, әйелдерге тапсырылады. Ол бесікті отпен аластап «тыштырма» жасап алып, баланы бесікке бөлейді. Бесікке салған адамға «бесікке салар», яғни кәделі сый беріледі. Осындай қуаныш үстінде «Бесік жыры» айтылады.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

1. Мәтіндегі бос орынды толықтырыңыз.

Әкем көктемде аулаға үйдің қасына терек отырғызды. Оны күтуді маған тапсырды. Жаз бойы […] су құйып, қамқорлық жасадым. Шелектен су үшкен ол күзге дейін біраз өсіп қалды.

 
 
 
 
 

2. Еуразия далаларындағы андрон археологиялық ………. жергілікті жерде пайда болу негізін нақты зерттеулер мен археологиялық дәлелдерге сүйене отырып көрсетіп жүрген ғалымдар аз емес.

 
 
 
 
 

3. Көп нүктенің орнына сәйкес сөзді жазыңыз.

Шәкәрім «[…] көрмеген надандар:

«Жарық кім?» – деп күледі»

 
 
 
 
 

4. Сәкен мұражайында

Сәкен Сейфуллин атындағы көше – Нұр-Сұлтан қаласындағы ірі даңғылдардың бірі. Әдемі ғимараттар, мәдени ошақтардың көпшілігі осы көшеде орналасқан. Астанаға келіп тұрып, Сәкен мұражайын қалай көрмей өтуге боладыболады? Арнайы уақыт бөліп, мұражайға бардық. Мұражай қайраткер ақынның ақынның атымен аталатын көшеде орналасыпты. Мұражайдың жанында ақынның есімі берілген кітапхана да бар екен. Мұражай алдында Сәкеннің қолдан құйылған ескерткіші бар екен. Мұражай қызметкерлері білімді әрі мәдениетті екен.

Мәтін мазмұны бойынша толық және нақты ақпаратты таңдаңыз

 
 
 
 
 

5. Сәкен мұражайында

 

Сәкен Сейфуллин атындағы көше – Нұр-Сұлтан қаласындағы ірі даңғылдардың бірі. Әдемі ғимараттар, мәдени ошақтардың көпшілігі осы көшеде орналасқан. Астанаға келіп тұрып, Сәкен мұражайын қалай көрмей өтуге боладыболады? Арнайы уақыт бөліп, мұражайға бардық. Мұражай қайраткер ақынның ақынның атымен аталатын көшеде орналасыпты. Мұражайдың жанында ақынның есімі берілген кітапхана да бар екен. Мұражай алдында Сәкеннің қолдан құйылған ескерткіші бар екен. Мұражай қызметкерлері білімді әрі мәдениетті екен.

 

Мәтінде жауабы бар сұрақты таңдаңыз

 

 
 
 
 
 

6. Сәкен мұражайында

Сәкен Сейфуллин атындағы көше – Нұр-Сұлтан қаласындағы ірі даңғылдардың бірі. Әдемі ғимараттар, мәдени ошақтардың көпшілігі осы көшеде орналасқан. Астанаға келіп тұрып, Сәкен мұражайын қалай көрмей өтуге боладыболады? Арнайы уақыт бөліп, мұражайға бардық. Мұражай қайраткер ақынның ақынның атымен аталатын көшеде орналасыпты. Мұражайдың жанында ақынның есімі берілген кітапхана да бар екен. Мұражай алдында Сәкеннің қолдан құйылған ескерткіші бар екен. Мұражай қызметкерлері білімді әрі мәдениетті екен.

Мәтінге сәйкес келмейтін ақпаратты таңдаңыз

 
 
 
 
 

7. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Химияның табиғатты, тірі дүниені зерттеуде және халық шаруашылығын дамытуда маңызы зор. Химияның негізгі міндеттеріне халық шаруашылығына қажетті сапалы өнімдер алу, өндіріс қарқынын арттыру, қалдықсыз заттар өндіру, тағы басқа міндеттер жатады. Табиғатта халық шаруашылығына қажетті заттар кездесе бермейді. Сондықтан химиялық әдістерді және химияның жетістіктерін пайдаланып алуан түрлі өнімдер өндіреді.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

8. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Химияның табиғатты, тірі дүниені зерттеуде және халық шаруашылығын дамытуда маңызы зор. Химияның негізгі міндеттеріне халық шаруашылығына қажетті сапалы өнімдер алу, өндіріс қарқынын арттыру, қалдықсыз заттар өндіру, тағы басқа міндеттер жатады. Табиғатта халық шаруашылығына қажетті заттар кездесе бермейді. Сондықтан химиялық әдістерді және химияның жетістіктерін пайдаланып алуан түрлі өнімдер өндіреді.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

9. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Химияның табиғатты, тірі дүниені зерттеуде және халық шаруашылығын дамытуда маңызы зор. Химияның негізгі міндеттеріне халық шаруашылығына қажетті сапалы өнімдер алу, өндіріс қарқынын арттыру, қалдықсыз заттар өндіру, тағы басқа міндеттер жатады. Табиғатта халық шаруашылығына қажетті заттар кездесе бермейді. Сондықтан химиялық әдістерді және химияның жетістіктерін пайдаланып алуан түрлі өнімдер өндіреді.

«Жетістіктерін» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

10. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

«Логика сөйлемі», «психология коммуникациясы», «психологиялық қиялдау» секілді тіркестерді қолдану негізінде Қ. Жұбанов та «ойды сөзбен білдіру» амалдарын жеке-жеке түсіндіріп көрсетуді мақсат етті. С. Аманжолов та «…тіл мәселесі ойлаусыз ешбір шешілмек емес» дей келе, кез келген тілдің құрылымдық элементін, олардың бір-бірімен қарым-қатынасын адамның ойлау әрекетімен бірлікке қарастыру қажеттігін ескертті. Осындай сабақтасқан байланыстың нәтижесінде лингвистиканың бір саласы психолингвистика дүниеге келді. ХХ ғасырдың 50-60 жылдары бастау алған аталмыш сала психология ғылымының маңызды концепцияларына сүйене қалыптасты, яғни, К. Ахметов көрсеткендей, «…психикалық құбылыстарды, атап айтқанда, түйсік пен қабылдау, елес пен ой, сезім мен тілек, бейімділік пен қабілет, ерік сапалары мен мінез белгілерін зерттейтін» психология лингвистикамен байланыса келе, олардың «сөйлеу процесімен» ұштасу ерекшелігін айқындауға мүмкіндік береді.

Мәтінде берілген ойды әрі қарай жалғастырыңыз

Тіл – ………………………………

 
 
 
 
 

11. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

«Логика сөйлемі», «психология коммуникациясы», «психологиялық қиялдау» секілді тіркестерді қолдану негізінде Қ. Жұбанов та «ойды сөзбен білдіру» амалдарын жеке-жеке түсіндіріп көрсетуді мақсат етті. С. Аманжолов та «…тіл мәселесі ойлаусыз ешбір шешілмек емес» дей келе, кез келген тілдің құрылымдық элементін, олардың бір-бірімен қарым-қатынасын адамның ойлау әрекетімен бірлікке қарастыру қажеттігін ескертті. Осындай сабақтасқан байланыстың нәтижесінде лингвистиканың бір саласы психолингвистика дүниеге келді. ХХ ғасырдың 50-60 жылдары бастау алған аталмыш сала психология ғылымының маңызды концепцияларына сүйене қалыптасты, яғни, К. Ахметов көрсеткендей, «…психикалық құбылыстарды, атап айтқанда, түйсік пен қабылдау, елес пен ой, сезім мен тілек, бейімділік пен қабілет, ерік сапалары мен мінез белгілерін зерттейтін» психология лингвистикамен байланыса келе, олардың «сөйлеу процесімен» ұштасу ерекшелігін айқындауға мүмкіндік береді.

«Ерік» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

12. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

«Логика сөйлемі», «психология коммуникациясы», «психологиялық қиялдау» секілді тіркестерді қолдану негізінде Қ. Жұбанов та «ойды сөзбен білдіру» амалдарын жеке-жеке түсіндіріп көрсетуді мақсат етті. С. Аманжолов та «…тіл мәселесі ойлаусыз ешбір шешілмек емес» дей келе, кез келген тілдің құрылымдық элементін, олардың бір-бірімен қарым-қатынасын адамның ойлау әрекетімен бірлікке қарастыру қажеттігін ескертті. Осындай сабақтасқан байланыстың нәтижесінде лингвистиканың бір саласы психолингвистика дүниеге келді. ХХ ғасырдың 50-60 жылдары бастау алған аталмыш сала психология ғылымының маңызды концепцияларына сүйене қалыптасты, яғни, К. Ахметов көрсеткендей, «…психикалық құбылыстарды, атап айтқанда, түйсік пен қабылдау, елес пен ой, сезім мен тілек, бейімділік пен қабілет, ерік сапалары мен мінез белгілерін зерттейтін» психология лингвистикамен байланыса келе, олардың «сөйлеу процесімен» ұштасу ерекшелігін айқындауға мүмкіндік береді.

Мәтінге сәйкес ақпаратты табыңыз

 
 
 
 
 

13. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша.

Шойын – темір мен көміртектің қорытпасы құрамында 2,14% C бар элемент. Шойындардың құрамына көміртектен басқа кремний, марганец, фосфор, күкірт қоспалары кіреді. Механикалқ қасиеттері және қолдану ауданы құрылымына байланысты шойындар бірнеше түрлі болады: ақ, сұр, жоғары берікті және соғымды. Көміртек  шойын құрамында Fe3C карбид графит түрінде не болмаса оларды қоспасы түрінде кездеседі. Ақ шойындар – ол шойын, оның құрамындағы көміртек цементит (Ц) – Fe3C түрінде болады. Механикалық қасиеттері оның құрылымына байланысты. Шойынның құрылымы: графит (Г) перлит (П), феррит (Ф), ледебурит (Л) және фосфид эвтектикасы. Микроқұрылымы бойынша шойындарды былай ажыратады: ақ шойын І (Ц+П), сұр шойын перлит ІІ (П+Г), сұр ферритті ІІІ (Ф+Г), жартылай (П+Ц+Г), перлит-ферритті (Ф+П+Г), жоғары берікті (П+шар графитті).

Мәтіндегі берілген ойды әрі қарай жалғастарыңыз

Шойын қолданылу сипаты мен құрылымына қарай ………………………..

 
 
 
 
 

14. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша.

Шойын – темір мен көміртектің қорытпасы құрамында 2,14% C бар элемент. Шойындардың құрамына көміртектен басқа кремний, марганец, фосфор, күкірт қоспалары кіреді. Механикалқ қасиеттері және қолдану ауданы құрылымына байланысты шойындар бірнеше түрлі болады: ақ, сұр, жоғары берікті және соғымды. Көміртек шойын құрамында Fe3C карбид графит түрінде не болмаса оларды қоспасы түрінде кездеседі. Ақ шойындар – ол шойын, оның құрамындағы көміртек цементит (Ц) – Fe3C түрінде болады. Механикалық қасиеттері оның құрылымына байланысты. Шойынның құрылымы: графит (Г) перлит (П), феррит (Ф), ледебурит (Л) және фосфид эвтектикасы. Микроқұрылымы бойынша шойындарды былай ажыратады: ақ шойын І (Ц+П), сұр шойын перлит ІІ (П+Г), сұр ферритті ІІІ (Ф+Г), жартылай (П+Ц+Г), перлит-ферритті (Ф+П+Г), жоғары берікті (П+шар графитті).

«Ажыратады» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

15. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша.

Шойын – темір мен көміртектің қорытпасы құрамында 2,14% C бар элемент. Шойындардың құрамына көміртектен басқа кремний, марганец, фосфор, күкірт қоспалары кіреді. Механикалқ қасиеттері және қолдану ауданы құрылымына байланысты шойындар бірнеше түрлі болады: ақ, сұр, жоғары берікті және соғымды. Көміртек  шойын құрамында Fe3Cкарбид графит түрінде не болмаса оларды қоспасы түрінде кездеседі. Ақ шойындар – ол шойын, оның құрамындағы көміртек цементит (Ц) – Fe3C түрінде болады. Механикалық қасиеттері оның құрылымына байланысты. Шойынның құрылымы: графит (Г) перлит (П), феррит (Ф), ледебурит (Л) және фосфид эвтектикасы. Микроқұрылымы бойынша шойындарды былай ажыратады: ақ шойын І (Ц+П), сұр шойын перлит ІІ (П+Г), сұр ферритті ІІІ (Ф+Г), жартылай (П+Ц+Г), перлит-ферритті (Ф+П+Г), жоғары берікті (П+шар графитті).

Мәтінге сәйкес ақпаратты табыңыз

 
 
 
 
 

1. Сөйлемді сәйкес мағынадағы туынды саны есім сөздерімен толықтырыңыз

Сондықтан да Тектіғұлдың басына біткен […] мал дейтін мардымды түк те болмаған.

 
 
 
 
 

2. Сөйлемді сәйкес мағынадағы осы шақ етістігімен толықтырыңыз

Бір күні Сәрсенбайдың үйіне ескі жолмен оқыған, дүниеде білмеген нәрселерім жоқ деп дұға қылушы шала надан молда […].

 
 
 
 
 

3. Мәтіннің мазмұны бойынша сөйлемді толықтырыңыз.

Кәсіптің […] Бақытжан жыл сайын 200-300 бас күркетауық бағып, оларды өсіріп, сатып отырды.

 
 
 
 
 

4. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Физика – өріс пен заттың жалпы қасиеттерін және олардың қозғалыс заңдарын  зерттейтін ғылым. Физика – табиғат жөніндегі жетекші ғылымдардың бірі. Ол басқа да жаратылыстану ғылымдары сияқты ұзақ тарихи даму жолынан өтті. Физика жайлы алғашқы деректер Ежелгі Вавилон, Египет жазбаларында кездеседі. Практикалық талаптардан туған Ежелгі Вавилон, Египет ғылымының теориялық негізгі халық арасына тарамады. Ғылым түгелдей діни абыздар қолында болды. Ежелгі Грек ғалымдары табиғи құбылыстарын «табиғаттан тысқары күштің» әсерінсіз-ақ ғылыми негізде түсіндіруге ерекше мән берді. Ежелгі грек ғалымдары табиғат, негізінен, төрт элементтен тұрады десе, Демокрит І Эпикур, Лукреций дүниенің ең қарапайым кірпіші одан әрі бөлінбейтін бөлшек – атом деп санады. Аристотельдің табиғат жайлы жазған кітабы «Физика» деп аталған. Осыған орай Аристотельді физиканың «негізін қалаушы» деп те айтады. Грек- рим мәдениеті дәуірінде статистиканың қарапайым заңдары, геометриялық оптиканың алғашқы заңдылықтары ашылды.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

5. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Физика – өріс пен заттың жалпы қасиеттерін және олардың қозғалыс заңдарын  зерттейтін ғылым. Физика – табиғат жөніндегі жетекші ғылымдардың бірі. Ол басқа да жаратылыстану ғылымдары сияқты ұзақ тарихи даму жолынан өтті. Физика жайлы алғашқы деректер Ежелгі Вавилон, Египет жазбаларында кездеседі. Практикалық талаптардан туған Ежелгі Вавилон, Египет ғылымының теориялық негізгі халық арасына тарамады. Ғылым түгелдей діни абыздар қолында болды. Ежелгі Грек ғалымдары табиғи құбылыстарын «табиғаттан тысқары күштің» әсерінсіз-ақ ғылыми негізде түсіндіруге ерекше мән берді. Ежелгі грек ғалымдары табиғат, негізінен, төрт элементтен тұрады десе, Демокрит І Эпикур, Лукреций дүниенің ең қарапайым кірпіші одан әрі бөлінбейтін бөлшек – атом деп санады. Аристотельдің табиғат жайлы жазған кітабы «Физика» деп аталған. Осыған орай Аристотельді физиканың «негізін қалаушы» деп те айтады. Грек- рим мәдениеті дәуірінде статистиканың қарапайым заңдары, геометриялық оптиканың алғашқы заңдылықтары ашылды.

«Жетекші» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

6. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Физика – өріс пен заттың жалпы қасиеттерін және олардың қозғалыс заңдарын  зерттейтін ғылым. Физика – табиғат жөніндегі жетекші ғылымдардың бірі. Ол басқа да жаратылыстану ғылымдары сияқты ұзақ тарихи даму жолынан өтті. Физика жайлы алғашқы деректер Ежелгі Вавилон, Египет жазбаларында кездеседі. Практикалық талаптардан туған Ежелгі Вавилон, Египет ғылымының теориялық негізгі халық арасына тарамады. Ғылым түгелдей діни абыздар қолында болды. Ежелгі Грек ғалымдары табиғи құбылыстарын «табиғаттан тысқары күштің» әсерінсіз-ақ ғылыми негізде түсіндіруге ерекше мән берді. Ежелгі грек ғалымдары табиғат, негізінен, төрт элементтен тұрады десе, Демокрит І Эпикур, Лукреций дүниенің ең қарапайым кірпіші одан әрі бөлінбейтін бөлшек – атом деп санады. Аристотельдің табиғат жайлы жазған кітабы «Физика» деп аталған. Осыған орай Аристотельді физиканың «негізін қалаушы» деп те айтады. Грек- рим мәдениеті дәуірінде статистиканың қарапайым заңдары, геометриялық оптиканың алғашқы заңдылықтары ашылды.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

7. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде химиялық әдістерді пайдаланып өнеркәсіпке қажетті аса таза заттар алу өндірістік мөлшерде жүзеге асырылуда. Халық шаруашылығына қажетті қара және түсті металдарды олардың қосылыстарынан тотықсыздандырып алу тек химиялық өнімдер: күкірт қышқылы, азот қышқылы, тұз қышқылы, сілтілер, сода, сабын, резеңкелер, пластмассалар, каучуктер, жасанды талшықтар, мұнай өнімдерін өндіру, сонымен бірге ауыл шаруашылығына қажетті калий, азот, фосфор тыңайтқыштарын және микротыңайтқыштарын, гербицидтер, тағы басқа өндіру іске асырылады. Химиялық реакцияларды пайдаланып, дәрі-дәрмектер, тау-кен жұмысына қажетті қопырғыш заттар өндіреді.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

8. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде химиялық әдістерді пайдаланып өнеркәсіпке қажетті аса таза заттар алу өндірістік мөлшерде жүзеге асырылуда. Халық шаруашылығына қажетті қара және түсті металдарды олардың қосылыстарынан тотықсыздандырып алу тек химиялық өнімдер: күкірт қышқылы, азот қышқылы, тұз қышқылы, сілтілер, сода, сабын, резеңкелер, пластмассалар, каучуктер, жасанды талшықтар, мұнай өнімдерін өндіру, сонымен бірге ауыл шаруашылығына қажетті калий, азот, фосфор тыңайтқыштарын және микротыңайтқыштарын, гербицидтер, тағы басқа өндіру іске асырылады. Химиялық реакцияларды пайдаланып, дәрі-дәрмектер, тау-кен жұмысына қажетті қопырғыш заттар өндіреді.

«Жасанды» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

9. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде химиялық әдістерді пайдаланып өнеркәсіпке қажетті аса таза заттар алу өндірістік мөлшерде жүзеге асырылуда. Халық шаруашылығына қажетті қара және түсті металдарды олардың қосылыстарынан тотықсыздандырып алу тек химиялық өнімдер: күкірт қышқылы, азот қышқылы, тұз қышқылы, сілтілер, сода, сабын, резеңкелер, пластмассалар, каучуктер, жасанды талшықтар, мұнай өнімдерін өндіру, сонымен бірге ауыл шаруашылығына қажетті калий, азот, фосфор тыңайтқыштарын және микротыңайтқыштарын, гербицидтер, тағы басқа өндіру іске асырылады. Химиялық реакцияларды пайдаланып, дәрі-дәрмектер, тау-кен жұмысына қажетті қопырғыш заттар өндіреді.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

10. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде мектептерде мүмкіндігі шектеулі балаларды қамқорлыққа алып, олардың қалыптасуына және айығуына мүмкіндік жасап, өз бетімен өмір сүруіне бағыт-бағдар беруге арнайы қажетті білім, білік дағдысын, тәртібін қалыптастыруға байланысты түрлі шаралар жасалуда. Дамуында әртүрлі ауытқушылығы бар балаларды арнайы оқытуға деген сұраныс, әсіресе, олардың танымдылық процестерін психологиялық жағынан зерттеу қазіргі танда өзекті мәселе болып отыр. Оқыту үрдісінде мұнай балаларға оқу материалын   меңгерту   үшін   мектептер   мен   мекемелерде   арнайы   білім саласында инклюзивті білім беру бағыты қолға алынуда.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

11. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде мектептерде мүмкіндігі шектеулі балаларды қамқорлыққа алып, олардың қалыптасуына және айығуына мүмкіндік жасап, өз бетімен өмір сүруіне бағыт-бағдар беруге арнайы қажетті білім, білік дағдысын, тәртібін қалыптастыруға байланысты түрлі шаралар жасалуда. Дамуында әртүрлі ауытқушылығы бар балаларды арнайы оқытуға деген сұраныс, әсіресе, олардың танымдылық процестерін психологиялық жағынан зерттеу қазіргі танда өзекті мәселе болып отыр. Оқыту үрдісінде мұнай балаларға оқу материалын меңгерту үшін мектептер мен мекемелерде арнайы білім саласында инклюзивті білім беру бағыты қолға алынуда.

«Мүмкіндігі шектеулі» сөз тіркесінің мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

12. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде мектептерде мүмкіндігі шектеулі балаларды қамқорлыққа алып, олардың қалыптасуына және айығуына мүмкіндік жасап, өз бетімен өмір сүруіне бағыт-бағдар беруге арнайы қажетті білім, білік дағдысын, тәртібін қалыптастыруға байланысты түрлі шаралар жасалуда. Дамуында әртүрлі ауытқушылығы бар балаларды арнайы оқытуға деген сұраныс, әсіресе, олардың танымдылық процестерін психологиялық жағынан зерттеу қазіргі танда өзекті мәселе болып отыр. Оқыту үрдісінде мұнай балаларға оқу материалын меңгерту үшін мектептер мен мекемелерде арнайы білім саласында инклюзивті білім беру бағыты қолға алынуда.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

13. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Отын қатты, сұйық және газ тәріздес болып келеді. Сонымен қатар отындарды табиғи және жассанды деп екі түрге бөледі. Табиғи отындардың қатарына ағаш, шымтезек, таскөмірдің түрлері, тақтатас, мұнай, табиғи газдар және тағы басқалары жатады. Ал жасанды отындарды табиғи отындарды қайта өңдеу арқылы алады. Жасанды отындардың қатарына: ағаш көмірі, кокс, мұнай өнімдері – жанар майлар: бензин, керосин, мазут, және қатты отындардан алынатын генератор газы, сулы газдар және басқалары. Табиғи отындар әрқашан да гумостық сүректердің қалдығынан пайда болған өсімдік тектес болып келеді. Екеуінің де құрамында жанатын көміртегі мен сутегінің элементтері кездеседі. Қазіргі кезде негізгі отындардың көзі болып қатты отындар, сұйық отындар және газтәріздес отындар табылады.

Мәтінге сәйкес ақпаратты табыңыз

 
 
 
 
 

14. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Отын қатты, сұйық және газ тәріздес болып келеді. Сонымен қатар отындарды табиғи және жассанды деп екі түрге бөледі. Табиғи отындардың қатарына ағаш, шымтезек, таскөмірдің түрлері, тақтатас, мұнай, табиғи газдар және тағы басқалары жатады. Ал жасанды отындарды табиғи отындарды қайта өңдеу арқылы алады. Жасанды отындардың қатарына: ағаш көмірі, кокс, мұнай өнімдері – жанар майлар: бензин, керосин, мазут, және қатты отындардан алынатын генератор газы, сулы газдар және басқалары. Табиғи отындар әрқашан да гумостық сүректердің қалдығынан пайда болған өсімдік тектес болып келеді. Екеуінің де құрамында жанатын көміртегі мен сутегінің элементтері кездеседі. Қазіргі кезде негізгі отындардың көзі болып қатты отындар, сұйық отындар және газтәріздес отындар табылады.

«Тектес» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

15. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Отын қатты, сұйық және газ тәріздес болып келеді. Сонымен қатар отындарды табиғи және жассанды деп екі түрге бөледі. Табиғи отындардың қатарына ағаш, шымтезек, таскөмірдің түрлері, тақтатас, мұнай, табиғи газдар және тағы басқалары жатады. Ал жасанды отындарды табиғи отындарды қайта өңдеу арқылы алады. Жасанды отындардың қатарына: ағаш көмірі, кокс, мұнай өнімдері – жанар майлар: бензин, керосин, мазут, және қатты отындардан алынатын генератор газы, сулы газдар және басқалары. Табиғи отындар әрқашан да гумостық сүректердің қалдығынан пайда болған өсімдік тектес болып келеді. Екеуінің де құрамында жанатын көміртегі мен сутегінің элементтері кездеседі. Қазіргі кезде негізгі отындардың көзі болып қатты отындар, сұйық отындар және газтәріздес отындар табылады.

Мәтінде берілген ойыды әрі қарай жалғастырыңыз

Отынның негізгі құрамы ………………….

 
 
 
 
 

1. Қыз баласы басынан сипағанда басы еріксіз еңкейеді, көз жанары төмен түсіп, жасырынады.  Кісі бетіне  бажырайып қарамайтын әдетке  үйреніп, қызға лайық ….. қалыптасады.

 
 
 
 
 

2. «Мазасыздық» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

3. Қазақстан тәуелсіздігі жылдарында мемлекеттік басқару ісіне енген маңызды дәстүрлерді бірі – парламент қызметі, ………. заң шығарушы органның міндетті шарттарының және нысандарының бірі – жариялық

 
 
 
 
 

4. Қалалықтардың несие туралы ақпараттану деңгейі жоғары. Ал ауылдың несие туралы ойы әртүрлі, несие береміз десе, тегін ақша таратып жатқандай ұмытылады. Оның қымбаттығы, несие шарттары ешкімді қызықтырмайды. Бірақ несие өтеу мерзімі басталғанда, ушыға бастайды. Кейбір жағдайда ол бір шаңырақтың шайқалуына әкеліп соғып жатады. Несие алмастан бұрын тұтынушы барлық тәуекелмен санасуы керек.

Мысалы, ай сайынғы төлем соманы сіздің табысыңыздың 25 пайызынан асып кетсе, онда қиналып қаларыңыз анық. Ал тең жартысын құраса, онда несие өтемін кешіктіруге байланысты қауіп арта түседі. Мұндай жағдайда алдын ала банкті хабардар етіп, белгілі бір мерзімге несиені кешіктіретініңізді айтуыңыз керек. Сонда қосымша айыппұлдардан құтылуға болады.

Мәтінге сәйкес келмейтін ақпаратты таңдаңыз.

 
 
 
 
 

5. Қалалықтардың несие туралы ақпараттану деңгейі жоғары. Ал ауылдың несие туралы ойы әртүрлі, несие береміз десе, тегін ақша таратып жатқандай ұмытылады. Оның қымбаттығы, несие шарттары ешкімді қызықтырмайды. Бірақ несие өтеу мерзімі басталғанда, ушыға бастайды. Кейбір жағдайда ол бір шаңырақтың шайқалуына әкеліп соғып жатады. Несие алмастан бұрын тұтынушы барлық тәуекелмен санасуы керек. Мысалы, ай сайынғы төлем соманы сіздің табысыңыздың 25 пайызынан асып кетсе, онда қиналып қаларыңыз анық. Ал тең жартысын құраса, онда несие өтемін кешіктіруге байланысты қауіп арта түседі. Мұндай жағдайда алдын ала банкті хабардар етіп, белгілі бір мерзімге несиені кешіктіретініңізді айтуыңыз керек. Сонда қосымша айыппұлдардан құтылуға болады.

Мәтінге сәйкес ақпаратты таңдаңыз.

 
 
 
 
 

6. Қалалықтардың несие туралы ақпараттану деңгейі жоғары. Ал ауылдың несие туралы ойы әртүрлі, несие береміз десе, тегін ақша таратып жатқандай ұмытылады. Оның қымбаттығы, несие шарттары ешкімді қызықтырмайды. Бірақ несие өтеу мерзімі басталғанда, ушыға бастайды. Кейбір жағдайда ол бір шаңырақтың шайқалуына әкеліп соғып жатады. Несие алмастан бұрын тұтынушы барлық тәуекелмен санасуы керек. Мысалы, ай сайынғы төлем соманы сіздің табысыңыздың 25 пайызынан асып кетсе, онда қиналып қаларыңыз анық. Ал тең жартысын құраса, онда несие өтемін кешіктіруге байланысты қауіп арта түседі. Мұндай жағдайда алдын ала банкті хабардар етіп, белгілі бір мерзімге несиені кешіктіретініңізді айтуыңыз керек. Сонда қосымша айыппұлдардан құтылуға болады.

Мәтінде жауабы бар сұрақты таңдаңыз.

 
 
 
 
 

7. У қарағай

У қарағай – өте сирек өсетін ағаш. Ол жер жүзінде бірнеше ғана жерде – Кавказда, Қиыр Шығыста, Британ аралдарында қалды. У қарағай ұзақ өмір сүреді: мың жылдан да астам жасайды. Биіктігі сегіз метрге дейін жетеді. Қызғылт түсті, өте әдемі, мықты ағаш. Адамдар оны тақтай жасау үшін пайдаланады. У қарағайдың қылқаны қара көк, тіпті қап-қара, жылтырап тұрады, ол – улы. Егер жылқы жейтін болса, бірден құлап түсіп өледі. Ал бұғылар немесе еліктер орманда онымен бірге өмір сүріп үйреніп кеткен. Олар үшін у қарағайдың қылқаны қауіпті емес.

Мәтінге сәйкес келмейтін ақпаратты таңдаңыз.

 
 
 
 
 

8. У қарағай

У қарағай – өте сирек өсетін ағаш. Ол жер жүзінде бірнеше ғана жерде – Кавказда, Қиыр Шығыста, Британ аралдарында қалды. У қарағай ұзақ өмір сүреді: мың жылдан да астам жасайды. Биіктігі сегіз метірге дейін жетеді. Қызғылт түсті, өте әдемі, мықты ағаш. Адамдар оны тақтай жасау үшін пайдаланады. У қарағайдың қылқаны қара көк, тіпті қап-қара, жылтырап тұрады, ол – улы. Егер жылқы жейтін болса, бірден құлап түсіп өледі. Ал бұғылар немесе еліктер орманда онымен бірге өмір сүріп үйреніп кеткен. Олар үшін у қарағайдың қылқаны қауәпті емес.

Мәтінге сәйкес келетін ақпаратты таңдаңыз

 
 
 
 
 

9. У қарағай

У қарағай – өте сирек өсетін ағаш. Ол жер жүзінде бірнеше ғана жерде – Кавказда, Қиыр Шығыста, Британ аралдарында қалды. У қарағай ұзақ өмір сүреді: мың жылдан да астам жасайды. Биіктігі сегіз метірге дейін жетеді. Қызғылт түсті, өте әдемі, мықты ағаш. Адамдар оны тақтай жасау үшін пайдаланады. У қарағайдың қылқаны қара көк, тіпті қап-қара, жылтырап тұрады, ол – улы. Егер жылқы жейтін болса, бірден құлап түсіп өледі. Ал бұғылар немесе еліктер орманда онымен бірге өмір сүріп үйреніп кеткен. Олар үшін у қарағайдың қылқаны қауіпті емес.

Мәтінде жауабы бар сурақты таңдаңыз

 
 
 
 
 

10. Ақтаудан бес шақырым жерде екі жылдан бері «Экзотика құс әлемі» деп аталатын жеке шаруашылық жұмыс істеп тұр. Оны Торонто университетінің түлегі Есен Боранбаев отбасымен бірге дамытып жатыр. Жас кәсіпкер бизнестегі өркендеу туралы идеясы көп болғанымен газ, су мен электр тапшылығы кедергі екенін айтады. Торонто университетінің «бизнес-логистика» мамандығы бойынша оқып жүрген кезінде туған жері Маңғыстауға оралып, түйеқұс бағам деген ой Есен Боранбаевтың үш ұйықтаса, түсіне кірмеген. 2016 жылы бакалавр дипломын алған жас жігітті әкесі «жер алып, түйеқұстар әкелгенін» айтып, Мұнайлыға шақырған. Әкем «оқуды жалғастырамын десең, көмектесетінін айтты, бірақ мен кәсіппен айналысуды жөн деп шештім» дейді жас кәсіпкер. Өйткені құс бизнесін бастау үшін аз қаражат жұмсалған жоқ. Отбасылық бизнесті дамытамыз деген шешімді ағам да, әпкем де, қолдады, – дейді ол. Көп кешікпей ортақ іске үлес қосу үшін Есеннің Алматыда тұрып жатқан ағасы мен әпкесі де ауылға көшіп келген. Қазіргі ағам екеуміз негізгі істі жүргіземіз, ал әпкем бухгалтериямен айналысады, – дейді ол.

Есен Боранбаевтің отбасылық кәсіпкерлікке қызыға кіріскенін дәлелдейтін мәліметті анықтаңыз.

 
 
 
 
 

11. Ақтаудан бес шақырым жерде екі жылдан бері «Экзотика құс әлемі» деп аталатын жеке шаруашылық жұмыс істеп тұр. Оны Торонто университетінің түлегі Есен Боранбаев отбасымен бірге дамытып жатыр. Жас кәсіпкер бизнестегі өркендеу туралы идеясы көп болғанымен газ, су мен электр тапшылығы кедергі екенін айтады. Торонто университетінің «бизнес-логистика» мамандығы бойынша оқып жүрген кезінде туған жері Маңғыстауға оралып, түйеқұс бағам деген ой Есен Боранбаевтың үш ұйықтаса, түсіне кірмеген. 2016 жылы бакалавр дипломын алған жас жігітті әкесі «жер алып, түйеқұстар әкелгенін» айтып, Мұнайлыға шақырған. Әкем «оқуды жалғастырамын десең, көмектесетінін айтты, бірақ мен кәсіппен айналысуды жөн деп шештім» дейді жас кәсіпкер. Өйткені құс бизнесін бастау үшін аз қаражат жұмсалған жоқ. Отбасылық бизнесті дамытамыз деген шешімді ағам да, әпкем де, қолдады, – дейді ол. Көп кешікпей ортақ іске үлес қосу үшін Есеннің Алматыда тұрып жатқан ағасы мен әпкесі де ауылға көшіп келген. Қазіргі ағам екеуміз негізгі істі жүргіземіз, ал әпкем бухгалтериямен айналысады, – дейді ол.

Мәтінде айтылған негізгі ойды анықтаңыз

 
 
 
 
 

12. Ақтаудан бес шақырым жерде екі жылдан бері «Экзотика құс әлемі» деп аталатын жеке шаруашылық жұмыс істеп тұр. Оны Торонто университетінің түлегі Есен Боранбаев отбасымен бірге дамытып жатыр. Жас кәсіпкер бизнестегі өркендеу туралы идеясы көп болғанымен газ, су мен электр тапшылығы кедергі екенін айтады. Торонто университетінің «бизнес-логистика» мамандығы бойынша оқып жүрген кезінде туған жері Маңғыстауға оралып, түйеқұс бағам деген ой Есен Боранбаевтың үш ұйықтаса, түсіне кірмеген. 2016 жылы бакалавр дипломын алған жас жігітті әкесі «жер алып, түйеқұстар әкелгенін» айтып, Мұнайлыға шақырған. Әкем «оқуды жалғастырамын десең, көмектесетінін айтты, бірақ мен кәсіппен айналысуды жөн деп шештім» дейді жас кәсіпкер. Өйткені құс бизнесін бастау үшін аз қаражат жұмсалған жоқ. Отбасылық бизнесті дамытамыз деген шешімді ағам да, әпкем де, қолдады, – дейді ол. Көп кешікпей ортақ іске үлес қосу үшін Есеннің Алматыда тұрып жатқан ағасы мен әпкесі де ауылға көшіп келген. Қазіргі ағам екеуміз негізгі істі жүргіземіз, ал әпкем бухгалтериямен айналысады, – дейді ол.

«Өркендеу» деген сөзге мағыналық жағынан жақын сөзді табыңыз.

 
 
 
 
 

13. Егер сізді Жапонияға қонаққа шақыратын болса, сіз үлкен құрметке ие болдым деп ойлай беріңіз. Өйткені жапондықтар – үйлеріне қонаққа шақыра бермейтін халық. Дегенмен сіз қонаққа келсеңіз, дәл кіреберісте сізге «гэта» деп аталатын ағаш аяқкиім ұсынады. Өз аяқкиіміңізді шешіп, бас жағын есікке қаратып қоюыңыз қажет. Егер сырт киіммен келсеңіз, сізге қожайын есікті ашқанға дейін оны шешіп, қолыңызға алыңыз. Киіміңізді үйден шығып бара жатқанда ғана ала аласыз. Қонаққа келгенде, міндетті түрде сыйлық алып барыңыз. Жапондықтардың жазылмаған заңы бойынша қол адамдарға сыйлық беру үшін берілген деп есептеледі.

Мәтін мазмұнына сүйене отырып, автордың жапон халқы туралы айтқан пікірін анықтаңыз

 
 
 
 
 

14. Егер сізді Жапонияға қонаққа шақыратын болса, сіз үлкен құрметке ие болдым деп ойлай беріңіз. Өйткені жапондықтар – үйлеріне қонаққа шақыра бермейтін халық. Дегенмен сіз қонаққа келсеңіз, дәл кіреберісте сізге «гэта» деп аталатын ағаш аяқкиім ұсынады. Өз аяқкиіміңізді шешіп, бас жағын есікке қаратып қоюыңыз қажет. Егер сырт киіммен келсеңіз, сізге қожайын есікті ашқанға дейін оны шешіп, қолыңызға алыңыз. Киіміңізді үйден шығып бара жатқанда ғана ала аласыз. Қонаққа келгенде,  міндетті түрде сыйлық алып барыңыз. Жапондықтардың жазылмаған заңы бойынша қол адамдарға сыйлық беру үшін берілген деп есептеледі.

Мәтін мазмұнына сүйене отырып, «Егер сізді Жапонияға қонаққа шақырса, үлкен құрметке ие болдым деп ойлаңыз» деген пікір иесін анықтаңыз.

 
 
 
 
 

15. Егер сізді Жапонияға қонаққа шақыратын болса, сіз үлкен құрметке ие болдым деп ойлай беріңіз. Өйткені жапондықтар – үйлеріне қонаққа шақыра бермейтін халық. Дегенмен сіз қонаққа келсеңіз, дәл кіреберісте сізге «гэта» деп аталатын ағаш аяқкиім ұсынады. Өз аяқкиіміңізді шешіп, бас жағын есікке қаратып қоюыңыз қажет. Егер сырт киіммен келсеңіз, сізге қожайын есікті ашқанға дейін оны шешіп, қолыңызға алыңыз. Киіміңізді үйден шығып бара жатқанда ғана ала аласыз. Қонаққа келгенде,  міндетті түрде сыйлық алып барыңыз. Жапондықтардың жазылмаған заңы бойынша қол адамдарға сыйлық беру үшін берілген деп есептеледі.

Жапондықтардың қонаққа келгенде, міндетті түрде сыйлық алып баруының себебі неде?

 
 
 
 
 

1. Мақал-мәтелді дұрыс аяқта

Айырылмастай досыңа […]

 
 
 
 
 

2. Үгедей шыңғыс ханның […] ұлы еді.

 
 
 
 
 

3. Мәтіндегі бос орынды толықтырыңыз.

Аю – жыртқыш аң. Ол […] орманда тіршілік етеді

 
 
 
 
 

4. Қазіргі кезде полимерлер өндіру қарқынды дамуда. Мәшине жасау, радио және электротехника, құрылыс, сонымен қатар кеме, авто, ұшақ, ракета жасау өндірісін, жеңіл өнеркәсіпті, тұрмысты полимерсіз көзге елестетеу мүмкін емес. Полимер бұйымдарының бұрын байқалмаған қасиеттері анықталып, өндіріске енгізілуде. Сондықтан полимер бұйымдары адамзат игілігіне айналып, техникалық өнердің, ғылымның жаңа қырынан дамуына өзіндік үлесін қосуда. Қазіргі кезде адамзат ғарыштық биіктер мен өте терең бұрғылау ұңғымаларын бағындыра отырып, күрделі электронды есептегіш мәшинелердің микроскопиялық тетіктерінен бастап, үлкен каналдар мен су қоймаларының гидрооқшаулағыштарын жасауға дейінгі барлық жағдайда полимер бұйымдарымен жұмыс істейді. Қазіргі кезде полимерлер өндіру қарқынды дамуда. Мәшине жасау, радио және электротехника, құрылыс, сонымен қатар кеме авто, ұшақ, ракета жасау өндірісін, жеңіл өнеркәсіпті, тұрмысты полимерсіз көзге елестету мүмкін емес. Полимер бұйымдарының бұрын байқалмаған қасиеттері анықталып, өндіріске енгізілуде. Сондықтан полимер бұйымдары адамзат игілігіне айналып, техникалық өнердің, ғылымның жаңа қырынан дамуына өзіндік үлесін қосуда. Қазіргі кезде адамзат ғарыштық биіктер мен терең бұрғылау ұңғымаларын бағындыра отырып, күрделі электронды есептегіш мәшинелердің микроскопиялық тетіктерінен бастап, үлкен каналдар мен су қоймаларының гидрооқшаулағыштарын жасауға дейінгі барлық жағдайда полимер бұйымдарымен жұмыс істейді.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

5. Қазіргі кезде полимерлер өндіру қарқынды дамуда. Мәшине жасау, радио және электротехника, құрылыс, сонымен қатар кеме, авто, ұшақ, ракета жасау өндірісін, жеңіл өнеркәсіпті, тұрмысты полимерсіз көзге елестетеу мүмкін емес. Полимер бұйымдарының бұрын байқалмаған қасиеттері анықталып, өндіріске енгізілуде. Сондықтан полимер бұйымдары адамзат игілігіне айналып, техникалық өнердің, ғылымның жаңа қырынан дамуына өзіндік үлесін қосуда. Қазіргі кезде адамзат ғарыштық биіктер мен өте терең бұрғылау ұңғымаларын бағындыра отырып, күрделі электронды есептегіш мәшинелердің микроскопиялық тетіктерінен бастап, үлкен каналдар мен су қоймаларының гидрооқшаулағыштарын жасауға дейінгі барлық жағдайда полимер бұйымдарымен жұмыс істейді. Қазіргі кезде полимерлер өндіру қарқынды дамуда. Мәшине жасау, радио және электротехника, құрылыс, сонымен қатар кеме авто, ұшақ, ракета жасау өндірісін, жеңіл өнеркәсіпті, тұрмысты полимерсіз көзге елестету мүмкін емес. Полимер бұйымдарының бұрын байқалмаған қасиеттері анықталып, өндіріске енгізілуде. Сондықтан полимер бұйымдары адамзат игілігіне айналып, техникалық өнердің, ғылымның жаңа қырынан дамуына өзіндік үлесін қосуда. Қазіргі кезде адамзат ғарыштық биіктер мен терең бұрғылау ұңғымаларын бағындыра отырып, күрделі электронды есептегіш мәшинелердің микроскопиялық тетіктерінен бастап, үлкен каналдар мен су қоймаларының гидрооқшаулағыштарын жасауға дейінгі барлық жағдайда полимер бұйымдарымен жұмыс істейді.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

6. Қазіргі кезде полимерлер өндіру қарқынды дамуда. Мәшине жасау, радио және электротехника, құрылыс, сонымен қатар кеме, авто, ұшақ, ракета жасау өндірісін, жеңіл өнеркәсіпті, тұрмысты полимерсіз көзге елестетеу мүмкін емес. Полимер бұйымдарының бұрын байқалмаған қасиеттері анықталып, өндіріске енгізілуде. Сондықтан полимер бұйымдары адамзат игілігіне айналып, техникалық өнердің, ғылымның жаңа қырынан дамуына өзіндік үлесін қосуда. Қазіргі кезде адамзат ғарыштық биіктер мен өте терең бұрғылау ұңғымаларын бағындыра отырып, күрделі электронды есептегіш мәшинелердің микроскопиялық тетіктерінен бастап, үлкен каналдар мен су қоймаларының гидрооқшаулағыштарын жасауға дейінгі барлық жағдайда полимер бұйымдарымен жұмыс істейді. Қазіргі кезде полимерлер өндіру қарқынды дамуда. Мәшине жасау, радио және электротехника, құрылыс, сонымен қатар кеме авто, ұшақ, ракета жасау өндірісін, жеңіл өнеркәсіпті, тұрмысты полимерсіз көзге елестету мүмкін емес. Полимер бұйымдарының бұрын байқалмаған қасиеттері анықталып, өндіріске енгізілуде. Сондықтан полимер бұйымдары адамзат игілігіне айналып, техникалық өнердің, ғылымның жаңа қырынан дамуына өзіндік үлесін қосуда. Қазіргі кезде адамзат ғарыштық биіктер мен терең бұрғылау ұңғымаларын бағындыра отырып, күрделі электронды есептегіш мәшинелердің микроскопиялық тетіктерінен бастап, үлкен каналдар мен су қоймаларының гидрооқшаулағыштарын жасауға дейінгі барлық жағдайда полимер бұйымдарымен жұмыс істейді.

«Бұрын сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

7. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

ЭЕМ-ді немесе дербес копьютерді алсақ та, олар бір-бірімен ұқсас принципте жұмыс істейтін мынандай құрамнан тұрады: орталық процессор, енгізу құрылығысы, есте сақтау құрылғысы, шығару құрылғысы. Орталық процессор барлық, есептеу және информация өндірістерін орындайды. Бір интегралдық схемадан тұратын процессор микропроцессор деп аталады. Күрделі мәшинелерде процессор бір-біріменөзара байланысты бірнеше интегралдық схемалар жиынынан тұрады. Енгізу құрылғысы ақпаратты компьютерге енгізу қызметін атқарады. Есте сақтау құрылғысы бағдарламаларды, мәліметтерді және жұмыс нәтижелерін компьютер жадына сақтауға арналған. Шығару құрылғысы компьютерінің жұмыс нәтижесін адамдарға жеткізу ұшін қолданылады.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыздар

 
 
 
 
 

8. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

ЭЕМ-ді немесе дербес копьютерді алсақ та, олар бір-бірімен ұқсас принципте жұмыс істейтін мынандай құрамнан тұрады: орталық процессор, енгізу құрылығысы, есте сақтау құрылғысы, шығару құрылғысы. Орталық процессор барлық, есептеу және информация өндірістерін орындайды. Бір интегралдық схемадан тұратын процессор микропроцессор деп аталады. Күрделі мәшинелерде процессор бір-біріменөзара байланысты бірнеше интегралдық схемалар жиынынан тұрады. Енгізу құрылғысы ақпаратты компьютерге енгізу қызметін атқарады. Есте сақтау құрылғысы бағдарламаларды, мәліметтерді және жұмыс нәтижелерін компьютер жадына сақтауға арналған. Шығару құрылғысы компьютерінің жұмыс нәтижесін адамдарға жеткізу ұшін қолданылады.

«Байланысты» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

9. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

ЭЕМ-ді немесе дербес копьютерді алсақ та, олар бір-бірімен ұқсас принципте жұмыс істейтін мынандай құрамнан тұрады: орталық процессор, енгізу құрылығысы, есте сақтау құрылғысы, шығару құрылғысы. Орталық процессор барлық, есептеу және информация өндірістерін орындайды. Бір интегралдық схемадан тұратын процессор микропроцессор деп аталады. Күрделі мәшинелерде процессор бір-біріменөзара байланысты бірнеше интегралдық схемалар жиынынан тұрады. Енгізу құрылғысы ақпаратты компьютерге енгізу қызметін атқарады. Есте сақтау құрылғысы бағдарламаларды, мәліметтерді және жұмыс нәтижелерін компьютер жадына сақтауға арналған. Шығару құрылғысы компьютерінің жұмыс нәтижесін адамдарға жеткізу ұшін қолданылады.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

10. Сыйлық тандау ешқашан онай шаруа болған емес. Жаныңызға жақын адамға тосын сый жасап, қуантқыңыз-ақ келеді. Алайда, ұната ма,ұнатпай ма? Мұндай сыйлық беру жақсы ырым ба? Осындайдау-дамайлы сыйлықтардыңбірі — сағат. Ел аузында үйлену тойына тарту етілген сағат жас жұбайларнекесінін тез бұзылуына алып келеді, бақытты адамдар сағат тақпайды деген сөздер аз айтылмайды.Сағат сыйлауға болмайды деген наным-сенім біздерге Қытайдан келген. Осы елдің турғындары сыйғаалынған сағат — жерлеу рәсіміне шақыру деп тусінеді екен. Ырымның екіншібір себебі ежелден бері сыйлыққа өткір зат беруге болмайды деген тыйымда жатыр. Пышаққа қатысты мұндай тыйымдардан өзіңіз де хабардар боларсыз. Өткір тілді сағаттар дәл осы тыйым салынған заттардыңқатарына жатады.Жорамалмен келісер болсақ. өткір заттарды сыйлау арқылы сол адаммен карым-катынасыңызды өз қолыңызбен қырыққан боласыз.

Берілген мәтіннің мақсатын аныктаныз

 
 
 
 
 

11. Сыйлық тандау ешқашан онай шаруа болған емес. Жаныңызға жақын адамға тосын сый жасап, қуантқыңыз-ақ келеді. Алайда, ұната ма, ұнатпай ма? Мұндай сыйлық беру жақсы ырым ба? Осындай дау-дамайлы сыйлықтардың бірі — сағат. Ел аузында үйлену тойына тарту етілген сағат жас жұбайлар некесінін тез бұзылуына алып келеді, бақытты адамдар сағат тақпайды деген сөздер аз айтылмайды. Сағат сыйлауға болмайды деген наным-сенім біздерге Қытайдан келген. Осы елдің турғындары сыйға алынған сағат — жерлеу рәсіміне шақыру деп тусінеді екен. Ырымның екінші бір себебі ежелден бері сыйлыққа өткір зат беруге болмайды деген тыйымда жатыр. Пышаққа қатысты мұндай тыйымдардан өзіңіз де хабардар боларсыз. Өткір тілді сағаттар дәл осы тыйым салынған заттардың қатарына жатады. Жорамалмен келісер болсақ. өткір заттарды сыйлау арқылы сол адаммен карым-катынасыңызды өз қолыңызбен қырыққан боласыз.

Берілген мәтінге сәйкес тақырып таңдаңыз

 
 
 
 
 

12. Сыйлық тандау ешқашан онай шаруа болған емес. Жаныңызға жақын адамға тосын сый жасап, қуантқыңыз-ақ келеді. Алайда, ұната ма, ұнатпай ма? Мұндай сыйлық беру жақсы ырым ба? Осындай дау-дамайлы сыйлықтардың бірі — сағат. Ел аузында үйлену тойына тарту етілген сағат жас жұбайлар некесінін тез бұзылуына алып келеді, бақытты адамдар сағат тақпайды деген сөздер аз айтылмайды. Сағат сыйлауға болмайды деген наным-сенім біздерге Қытайдан келген. Осы елдің турғындары сыйға алынған сағат — жерлеу рәсіміне шақыру деп тусінеді екен. Ырымның екінші бір себебі ежелден бері сыйлыққа өткір зат беруге болмайды деген тыйымда жатыр. Пышаққа қатысты мұндай тыйымдардан өзіңіз де хабардар боларсыз. Өткір тілді сағаттар дәл осы тыйым салынған заттардың қатарына жатады. Жорамалмен келісер болсақ. өткір заттарды сыйлау арқылы сол адаммен карым-катынасыңызды өз қолыңызбен қырыққан боласыз.

«Ел аузында» сөзінің мәтіндегі мағынасын табыңыз

 
 
 
 
 

13. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде экономикада қарқынды түрде тұрмыстық үрдістерді күрделендіру, сонымен қатар кодтау және қайта қолдану жылдамдығы дамып жатыр. Ақпараттық өндіріс материалдық өндіріс, рухани өндіріс, адам өндірісінің ақпарттық бірлігіне айналды. Алдағы уақытта таным теория құрылымында ақпараттық-экономикалық зерттеулер суперсубстанциялық ақпарат негізінде ақпарттың жаңа қасиеттеріне ашуға жол ашады. Суперсубстанционалды ақпарат түріне түрлі деңгейлік, түрлі құрылымдық әртүрлі ақпарат жатады. Түрлі деңгейлік ақпарат барынша, жалпы, ерекше және бірлі-жарым ақпараттан тұрады. Осыған байланысты ақпартаттық тұрғыдан адам суперсубтанционалдық ақпарат болып танылады.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

14. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде экономикада қарқынды түрде тұрмыстық үрдістерді күрделендіру, сонымен қатар кодтау және қайта қолдану жылдамдығы дамып жатыр. Ақпараттық өндіріс материалдық өндіріс, рухани өндіріс, адам өндірісінің ақпарттық бірлігіне айналды. Алдағы уақытта таным теория құрылымында ақпараттық-экономикалық зерттеулер суперсубстанциялық ақпарат негізінде ақпарттың жаңа қасиеттеріне ашуға жол ашады. Суперсубстанционалды ақпарат түріне түрлі деңгейлік, түрлі құрылымдық әртүрлі ақпарат жатады. Түрлі деңгейлік ақпарат барынша, жалпы, ереекше және бірлі-жарым ақпараттан тұрады. Осыған байланысты ақпартаттық тұрғыдан адам суперсубтанционалдық ақпарат болып танылады.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

15. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде экономикада қарқынды түрде тұрмыстық үрдістерді күрделендіру, сонымен қатар кодтау және қайта қолдану жылдамдығы дамып жатыр. Ақпараттық өндіріс материалдық өндіріс, рухани өндіріс, адам өндірісінің ақпарттық бірлігіне айналды. Алдағы уақытта таным теория құрылымында ақпараттық-экономикалық зерттеулер суперсубстанциялық ақпарат негізінде ақпарттың жаңа қасиеттеріне ашуға жол ашады. Суперсубстанционалды ақпарат түріне түрлі деңгейлік, түрлі құрылымдық әртүрлі ақпарат жатады. Түрлі деңгейлік ақпарат барынша, жалпы, ереекше және бірлі-жарым ақпараттан тұрады. Осыған байланысты ақпартаттық тұрғыдан адам суперсубтанционалдық ақпарат болып танылады.

«Қарқынды» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

1. Көп нүктенің орнындағы сөз

Райымжан Марсенов: «Өстіп әдебиетіміз төмендеп, тіл болса кедейденіп бара жатқан уақытта ардақты … марқұм шығады»

 
 
 
 
 

2. Көп нүктенің орнына сәйкес сөзді жазыңыз

Ей, Абылай, Абылай

Сені мен көргенде,

Тұрымтайдай […] едің,

Түркістанда жүр едің.

 
 
 
 
 

3. Сөйлемді мағынасына сай толықтырыңыз.

Физика – өріс пен заттың жалпы….. және олардың қозғалыс заттарын зерттейтін ғылым.

 
 
 
 
 

4. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде периодтық жүйеде барлық элементтер рет бойынша нөмірленген. Элементтердің нөмірін реттік немесе атомдық нөмірі деп атайды. Химиялық элементтердің периодтық жүйесін құрастырудағы негізгі принцип – барлық элементтердегі периодтар мен топтарға бөліп орналастыру. Әр топ өз кезегіндегі негізгі (а) және (б) топшаларға бөлінеді. Топшалардағы элементтер өзара химиялық қасиеттері жағынан өте ұқсас.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

5. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде периодтық жүйеде барлық элементтер рет бойынша нөмірленген. Элементтердің нөмірін реттік немесе атомдық нөмірі деп атайды. Химиялық элементтердің периодтық жүйесін құрастырудағы негізгі принцип – барлық элементтердегі периодтар мен топтарға бөліп орналастыру. Әр топ өз кезегіндегі негізгі (а) және (б) топшаларға бөлінеді. Топшалардағы элементтер өзара химиялық қасиеттері жағынан өте ұқсас.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

6. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазіргі кезде периодтық жүйеде барлық элементтер рет бойынша нөмірленген. Элементтердің нөмірін реттік немесе атомдық нөмірі деп атайды. Химиялық элементтердің периодтық жүйесін құрастырудағы негізгі принцип – барлық элементтердегі периодтар мен топтарға бөліп орналастыру. Әр топ өз кезегіндегі негізгі (а) және (б) топшаларға бөлінеді. Топшалардағы элементтер өзара химиялық қасиеттері жағынан өте ұқсас.

«Ұқсас» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

7. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Биология – тіршілік туралы ғылым. Ол тірі ағзалардың құрылысын, қызметін, өсіп дамуын және сыртқы ортамен қарым-қатынасын зерттейді. «Биология» деген терминді алғаш рет 1797 жылы неміс ғалымы Т.Руз (1771-1803) енгізген. Қазіргі биологияны тірі табиғатты және оның құрамдас бөліктерін зерттейтін ғылымдардың жиынтығы деп атауға болады. Себебі биология ғылымының соңғы 30-40 жыл аралығында қарқынды дамуы кейбір биологиялық пәндердің (молекулалық биология, цитогенетика, биофизика, т.б.) жеке-дара ғылым ретінде қалыптасуына мүмкіндік туғызды.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

8. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Биология – тіршілік туралы ғылым. Ол тірі ағзалардың құрылысын, қызметін, өсіп дамуын және сыртқы ортамен қарым-қатынасын зерттейді. «Биология» деген терминді алғаш рет 1797 жылы неміс ғалымы Т.Руз (1771-1803) енгізген. Қазіргі биологияны тірі табиғатты және оның құрамдас бөліктерін зерттейтін ғылымдардың жиынтығы деп атауға болады. Себебі биология ғылымының соңғы 30-40 жыл аралығында қарқынды дамуы кейбір биологиялық пәндердің (молекулалық биология, цитогенетика, биофизика, т.б.) жеке-дара ғылым ретінде қалыптасуына мүмкіндік туғызды.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

9. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Биология – тіршілік туралы ғылым. Ол тірі ағзалардың құрылысын, қызметін, өсіп дамуын және сыртқы ортамен қарым-қатынасын зерттейді. «Биология» деген терминді алғаш рет 1797 жылы неміс ғалымы Т.Руз (1771-1803) енгізген. Қазіргі биологияны тірі табиғатты және оның құрамдас бөліктерін зерттейтін ғылымдардың жиынтығы деп атауға болады. Себебі биология ғылымының соңғы 30-40 жыл аралығында қарқынды дамуы кейбір биологиялық пәндердің (молекулалық биология, цитогенетика, биофизика, т.б.) жеке-дара ғылым ретінде қалыптасуына мүмкіндік туғызды.

«Даму» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

10. Адам саусақтарындағы екі сүйектің қосылған жерінде байланыс капсуласы бар. Бұл капсуланың ішінде сүйектердің әрекет етуі барысында сол жерлерді майлайтын бір сұйықтық бар. Бұл сұйықтық оттегі, азот және көміртегі газдарынан құралған. Денеміздің ең оңай тырсылдайтын буындары саусақтарымыз болып табылады. Саусақтарымыз керілген кезде буындар түзеліп, капсула да керіледі. Капсуланың ішіндегі сұйықтықтың қысымы азайып, ғаз көпіршіктері жарылады. Біздің құлағымызға естілетін, міне, осы дыбыстар. Жарылған көпіршіктер нәтижесінде газдар бұл сұйықтықтан бөлініп шығады және сұйықтық тағы да кеңейіп буындардың әрекет ету қабілетін арттырады. Бір сауссағымызды бірнеше рет тарсылдата алмаймыз. Біраз уақыт күтуіміз керек. Өйткені газ көпіршіктері сұйықтықтың ішінде тағы да түзілуі үшін біраз уақыт қажет болады.

«Қабілеті» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

11. Адам саусақтарындағы екі сүйектің қосылған жерінде байланыс капсуласы бар. Бұл капсуланың ішінде сүйектердің әрекет етуі барысында сол жерлерді майлайтын бір сұйықтық бар. Бұл сұйықтық оттегі, азот және көміртегі газдарынан құралған. Денеміздің ең оңай тырсылдайтын буындары саусақтарымыз болып табылады. Саусақтарымыз керілген кезде буындар түзеліп, капсула да керіледі. Капсуланың ішіндегі сұйықтықтың қысымы азайып, ғаз көпіршіктері жарылады. Біздің құлағымызға естілетін, міне, осы дыбыстар. Жарылған көпіршіктер нәтижесінде газдар бұл сұйықтықтан бөлініп шығады және сұйықтық тағы да кеңейіп буындардың әрекет ету қабілетін арттырады. Бір саусағымызды бірнеше рет тарсылдата алмаймыз. Біраз уақыт күтуіміз керек. Өйткені газ көпіршіктері сұйықтықтың ішінде тағы да түзілуі үшін біраз уақыт қажет болады.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

12. Адам саусақтарындағы екі сүйектің қосылған жерінде байланыс капсуласы бар. Бұл капсуланың ішінде сүйектердің әрекет етуі барысында сол жерлерді майлайтын бір сұйықтық бар. Бұл сұйықтық оттегі, азот және көміртегі газдарынан құралған. Денеміздің ең оңай тырсылдайтын буындары саусақтарымыз болып табылады. Саусақтарымыз керілген кезде буындар түзеліп, капсула да керіледі. Капсуланың ішіндегі сұйықтықтың қысымы азайып, ғаз көпіршіктері жарылады. Біздің құлағымызға естілетін, міне, осы дыбыстар. Жарылған көпіршіктер нәтижесінде газдар бұл сұйықтықтан бөлініп шығады және сұйықтық тағы да кеңейіп буындардың әрекет ету қабілетін арттырады. Бір саусағымызды бірнеше рет тарсылдата алмаймыз. Біраз уақыт күтуіміз керек. Өйткені газ көпіршіктері сұйықтықтың ішінде тағы да түзілуі үшін біраз уақыт қажет болады.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

13. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазақстан жерінде металургия кәсібі өте ерте заманда пайда болған. Алғашқы қауымдық құрылыстың өзінде Қазақстан жерінде металлургияның белгілі формасы болғаны анықталған. Оралық Қазақстандағы Атасу маңынан көне заманның мыс қорытатын ескі пештерін тапқан. Бұдан 3 мың жыл бұрынғы осынау пештер сол заманда бұл өлкеде металлургияның едәуір дамығанын байқатады. 1767-1774 жылдары Қазақстанда зерттеген Петер Симон Паллас Алтай тауларында қорғасын, күміс кендерінің қазылған орындары көп екенін айтқан. ХІХ ғасырдан-ақ тау-кен зауыттары пайда бола бастайды. Қазақстан қара және түсті металургиясының қалыптасуы ең алдымен тау-кен зауыты кәсіпорындарынан басталды. Бұл кезде пайдалы кен орындарын игеру үшін ірі-ірі капиталдар жұмсайтын қағамдар құрылады. Қазақстан өнеркәсібі ХХ ғасырдың басында дәуірлеп өсе бастады.

«Өлкеде» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

14. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазақстан жерінде металургия кәсібі өте ерте заманда пайда болған. Алғашқы қауымдық құрылыстың өзінде Қазақстан жерінде металлургияның белгілі формасы болғаны анықталған. Оралық Қазақстандағы Атасу маңынан көне заманның мыс қорытатын ескі пештерін тапқан. Бұдан 3 мың жыл бұрынғы осынау пештер сол заманда бұл өлкеде металлургияның едәуір дамығанын байқатады. 1767-1774 жылдары Қазақстанда зерттеген Петер Симон Паллас Алтай тауларында қорғасын, күміс кендерінің қазылған орындары көп екенін айтқан. ХІХ ғасырдан-ақ тау-кен зауыттары пайда бола бастайды. Қазақстан қара және түсті металургиясының қалыптасуы ең алдымен тау-кен зауыты кәсіпорындарынан басталды. Бұл кезде пайдалы кен орындарын игеру үшін ірі-ірі капиталдар жұмсайтын қағамдар құрылады. Қазақстан өнеркәсібі ХХ ғасырдың басында дәуірлеп өсе бастады.

Мәтінге сәйкес ақпаратты табыңыз

 
 
 
 
 

15. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Қазақстан жерінде металургия кәсібі өте ерте заманда пайда болған. Алғашқы қауымдық құрылыстың өзінде Қазақстан жерінде металлургияның белгілі формасы болғаны анықталған. Оралық Қазақстандағы Атасу маңынан көне заманның мыс қорытатын ескі пештерін тапқан. Бұдан 3 мың жыл бұрынғы осынау пештер сол заманда бұл өлкеде металлургияның едәуір дамығанын байқатады. 1767-1774 жылдары Қазақстанда зерттеген Петер Симон Паллас Алтай тауларында қорғасын, күміс кендерінің қазылған орындары көп екенін айтқан. ХІХ ғасырдан-ақ тау-кен зауыттары пайда бола бастайды. Қазақстан қара және түсті металургиясының қалыптасуы ең алдымен тау-кен зауыты кәсіпорындарынан басталды. Бұл кезде пайдалы кен орындарын игеру үшін ірі-ірі капиталдар жұмсайтын қағамдар құрылады. Қазақстан өнеркәсібі ХХ ғасырдың басында дәуірлеп өсе бастады.

Мәтінде берілген ойды ары қарай жалғастырыңыз

Қазақстанда тау-кен зауыттары негізінде ……………

 
 
 
 
 

1. Көп нүктенің орнына сәйкес сөзді жазыңыз.

Абай: «Қартайдық қайғы ойладық, ұлғайды […]

 
 
 
 
 

2. Көп нүктенің орнына сәйкес сөзді жазыңыз

Нұрсұлтан   Назарбаев: “Мәселен, Алтын Орданың   бүкіл   ресми    құжаттар мен халықаралық хат-хабарлары негізінен ортағасырлық [….] тілінде жазылған.

 
 
 
 
 

3. Көп нүкте орнындағы сөзді табыңыз

….. би, “Абыз”, “Қарлығаш әулие”

 
 
 
 
 

4. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Ерте замандағы адамдар өсімдіктердің емдік қасиеттерін анықтай білген. Бұл салада әйелдер саналы тәжірбиелер жинақтаған. Мұндай жұмыс олардың басты міндеті болған. Сондықтан да әр елде әйелдердің әртүрлі атауларға ие болған мәлім. Мысалы әйелдер «Берегия» деп ежелгі Ресейде аталатын. «Берегия» – славян тілінен аударғанда жанұяны сақтаушы әйел деген деген мағынаны білдіреді. Емшілік қасиеті бар әйелдерді египеттіктер Полидамна деп атаған. Грекиялықтар – Златокудрая Агамеда, Чехтар – Мудрая Каза, Колхидалықтар – Медея деген. Бұлар халықтың сырқатын емдеген алғашқы тәуіптер болып танылды. Алғашқы қоғамдық құрылыстағы емшілер оташылық әдістерді қолдаған. Жараны өсімдіктен минералдан және т.б. дайындалған дәрілермен емдеген, сынықты салу, қан ағызу арқылы емдеуді жиі қолданған. Бірақ мұндай ем- домның бәрі күнделікті өмір тәжірбиеде туындаған, ал ауырудың пайда болуы, табиғи апаттар себебін, сыртқы ортаның құбылысына, тіршілік-әрекет өзгерістеріне, әрине жауап табылмаған. Сондықтан сол қилы заманнан бастап адам түсінігіне айналадағы орта туралы наным-сенімдер пайда бола бастаған.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

5. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Ерте замандағы адамдар өсімдіктердің емдік қасиеттерін анықтай білген. Бұл салада әйелдер саналы тәжірбиелер жинақтаған. Мқндай жұмыс олардың басты мңндеті болған. Сондықтан да әр елде әйелдердің әртүрлі атауларға ие болған мәлім. Мысалы әйелдер «Берегия» деп ежелгі Ресейде аталатын. «Берегия» – славян тілінен аударғанда жанұяны сақтаушы әйел деген деген мағынаны білдіреді. Емшілік қасиеті бар әйелдерді египеттіктер Полидамна деп атаған. Грекиялықтар – Златокудрая Агамеда, Чехтар – Мудрая Каза, Колхидалықтар – Медея деген. Бұлар халықтың сырқатын емдеген алғашқы тәуіптер болып таанылды. Алғашқы қоғамдық құрылыстағы емшілер оташылық әдістерді қолдаған. Жараны өсімдіктен минералдан және т.б. дайындалған дәрілермен емдеген, сынықты салу, қан ағызу арқылы емдеуді жиі қолданған. Бірақ мұндай ем- домның бәрі күнделікті өмір тәжірбиеде туындаған, ал ауырудың пайда болуы, табиғи апаттар себебін, сыртқы ортаның құбылысына, тіршілік-әрекет өзгерістеріне, әрине жауап табылмаған. Сондықтан сол қилы заманнан бастап адам түсінігіне айналадағы орта туралы наным-сенімдер пайда бола бастаған.

«Емдік» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

6. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Ерте замандағы адамдар өсімдіктердің емдік қасиеттерін анықтай білген. Бұл салада әйелдер саналы тәжірбиелер жинақтаған. Мқндай жұмыс олардың басты мңндеті болған. Сондықтан да әр елде әйелдердің әртүрлі атауларға ие болған мәлім. Мысалы әйелдер «Берегия» деп ежелгі Ресейде аталатын. «Берегия» – славян тілінен аударғанда жанұяны сақтаушы әйел деген деген мағынаны білдіреді. Емшілік қасиеті бар әйелдерді египеттіктер Полидамна деп атаған. Грекиялықтар – Златокудрая Агамеда, Чехтар – Мудрая Каза, Колхидалықтар – Медея деген. Бұлар халықтың сырқатын емдеген алғашқы тәуіптер болып таанылды. Алғашқы қоғамдық құрылыстағы емшілер оташылық әдістерді қолдаған. Жараны өсімдіктен минералдан және т.б. дайындалған дәрілермен емдеген, сынықты салу, қан ағызу арқылы емдеуді жиі қолданған. Бірақ мұндай ем- домның бәрі күнделікті өмір тәжірбиеде туындаған, ал ауырудың пайда болуы, табиғи апаттар себебін, сыртқы ортаның құбылысына, тіршілік-әрекет өзгерістеріне, әрине жауап табылмаған. Сондықтан сол қилы заманнан бастап адам түсінігіне айналадағы орта туралы наным-сенімдер пайда бола бастаған.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

7. Жануарлардың ішінде тасбақалар, әсіресе, Галапагосе және Сейшел аралдарындағы тасбақалардың кейбір түрлері өтеұзақөмір сүреді. 1918 жылы Маврикий аралында жергілікті гаризондағы ағылшындық теңізшілердің сүйіктісі болып кеткен тасбақа кездейсоқ өлтірілді. Ол мұнда сонау 1766 жылы әкелінген болатын. Капитан Куктың әйгілі тасбақасы Тынық мұхиттағы тонго аралдарында 1777 жылдан 1966 жылға дейін өмір сүрді. Сол кездің өзінде де ол бұл жерге жасы едәуірге келгенде әкелінген екен. Жерорта теңізінің тасбақалары орта есеппен 125 жыл өмір сүреді.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

8. Жануарлардың ішінде тасбақалар, әсіресе, Галапагосе және Сейшел аралдарындағы тасбақалардың кейбір түрлері өте ұзақ өмір сүреді. 1918 жылы Маврикий аралында жергілікті гаризондағы ағылшындық теңізшілердің сүйіктісі болып кеткен тасбақа кездейсоқ өлтірілді. Ол мұнда сонау 1766 жылы әкелінген болатын. Капитан Куктың әйгілі тасбақасы Тынық мұхиттағы тонго аралдарында 1777 жылдан 1966 жылға дейін өмір сүрді. Сол кездің өзінде де ол бұл жерге жасы едәуірге келгенде әкелінген екен. Жерорта теңізінің тасбақалары орта есеппен 125 жыл өмір сүреді.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

9. Жануарлардың ішінде тасбақалар, әсіресе, Галапагосе және Сейшел аралдарындағы тасбақалардың кейбір түрлері өте ұзақ өмір сүреді. 1918 жылы Маврикий аралында жергілікті гаризондағы ағылшындық теңізшілердің сүйіктісі болып кеткен тасбақа кездейсоқ өлтірілді. Ол мұнда сонау 1766 жылы әкелінген болатын. Капитан Куктың әйгілі тасбақасы Тынық мұхиттағы тонго аралдарында 1777 жылдан 1966 жылға дейін өмір сүрді. Сол кездің өзінде де ол бұл жерге жасы едәуірге келгенде әкелінген екен. Жерорта теңізінің тасбақалары орта есеппен 125 жыл өмір сүреді.

«Орташа есеппен» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

10. Электронды ақша – электронды түрде ұсынылатын және айналыста жүретін төлем қаражаты. Оның айналымы есеп айырысуға қатысушы тараптардың құпиялығына кепілдік береді, сатушы мен сатып алушы, банкілер мен олардың клиенттері арасындағы ақпаратты кодтау және оны автоматтық өңдеу құралдарын қолдана отырып, компьютерлік желі, байланыс жүйелері арқылы қолма-қол ақшасыз есеп айырысу жүзеге асырылады. Электронды ақшаны дайындау кезінде пайдаланылатын және олардың айналымын тәртіптейтін криптографиялық хаттамалардың тұрақтылығы құпиялықтың сақтауына кепілдік береді.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

11. Электронды ақша – электронды түрде ұсынылатын және айналыста жүретін төлем қаражаты. Оның айналымы есеп айырысуға қатысушы тараптардың құпиялығына кепілдік береді, сатушы мен сатып алушы, банкілер мен олардың клиенттері арасындағы ақпаратты кодтау және оны автоматтық өңдеу құралдарын қолдана отырып, компьютерлік желі, байланыс жүйелері арқылы қолма-қол ақшасыз есеп айырысу жүзеге асырылады. Электронды ақшаны дайындау кезінде пайдаланылатын және олардың айналымын тәртіптейтін криптографиялық хаттамалардың тұрақтылығы құпиялықтың сақтауына кепілдік береді.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

12. Электронды ақша – электронды түрде ұсынылатын және айналыста жүретін төлем қаражаты. Оның айналымы есеп айырысуға қатысушы тараптардың құпиялығына кепілдік береді, сатушы мен сатып алушы, банкілер мен олардың клиенттері арасындағы ақпаратты кодтау және оны автоматтық өңдеу құралдарын қолдана отырып, компьютерлік желі, байланыс жүйелері арқылы қолма-қол ақшасыз есеп айырысу жүзеге асырылады. Электронды ақшаны дайындау кезінде пайдаланылатын және олардың айналымын тәртіптейтін криптографиялық хаттамалардың тұрақтылығы құпиялықтың сақтауына кепілдік береді.

«Айналыста» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

13. «Отан отбасынан басталады», – десек, сол әрбір кіші отанның ұйытқысы, берекесі болатын – әйел адам. Ұлттың адаспай, ұлт болып қалуы, қоғамның дамуы мен мемлекеттің өркендеуі – соңында келіп әйелге, келешек ана болар қыздардың қалай тәрбиеленетіне байланысты болмақ. Әрбір елдің өміріндегі шешуші кілт – қыздарға берілетін тәлім тәрбие арқылы өлшенеді. Біздің халқымызда «Қыз» деген сөздің өзі әдеміліктің, әдептіліктің, сұлулықтың символы ретінде қолданылады. Отбасы  қоғамының бір бөлшегі, ал отбасының алтын қазығы – әйел адам. «Қызым үйде – қылығы түзде» демекші, қыз баланың жүріс-тұрысы мен киім киісі тәрбиенің негізі болып саналады. Жасыратыны жоқ кейбір ата-ананың баласымен араласуға да уақыты жоқ. Осыдан барып қыз бала әке – шешесінен суып, оларға деген сыйластылықтан алыстай бастайды. Бала кезінен жылылық мейірімді көрмеген қыз баласы жүрегін бойлаған суық ызғардың өшін өзгелерден алатын қатыгез болып өседі.

«Қызым үйде – қылығы түзде» деген мәтелдің мазмұнын ашып тұрған  сөйлемді көрсетіңіз

 
 
 
 
 

14. «Отан отбасынан басталады», – десек, сол әрбір кіші отанның ұйытқысы, берекесі болатын – әйел адам. Ұлттың адаспай, ұлт болып қалуы, қоғамның дамуы мен мемлекеттің өркендеуі – соңында келіп әйелге, келешек ана болар қыздардың қалай тәрбиеленетіне байланысты болмақ. Әрбір елдің өміріндегі шешуші кілт – қыздарға берілетін тәлім тәрбие арқылы өлшенеді. Біздің халқымызда «Қыз» деген сөздің өзі әдеміліктің, әдептіліктің, сұлулықтың символы ретінде қолданылады. Отбасы  қоғамының бір бөлшегі, ал отбасының алтын қазығы – әйел адам. «Қызым үйде – қылығы түзде» демекші, қыз баланың жүріс-тұрысы мен киім киісі тәрбиенің негізі болып саналады. Жасыратыны жоқ кейбір ата-ананың баласымен араласуға да уақыты жоқ. Осыдан барып қыз бала әке – шешесінен суып, оларға деген сыйластылықтан алыстай бастайды. Бала кезінен жылылық мейірімді көрмеген қыз баласы жүрегін бойлаған суық ызғардың өшін өзгелерден алатын қатыгез болып өседі.

Мәтінде айтылар негізгі ойды анықтаңыз

 
 
 
 
 

15. «Отан отбасынан басталады», – десек, сол әрбір кіші отанның ұйытқысы, берекесі болатын – әйел адам. Ұлттың адаспай, ұлт болып қалуы, қоғамның дамуы мен мемлекеттің өркендеуі – соңында келіп әйелге, келешек ана болар қыздардың қалай тәрбиеленетіне байланысты болмақ. Әрбір елдің өміріндегі шешуші кілт – қыздарға берілетін тәлім тәрбие арқылы өлшенеді. Біздің халқымызда «Қыз» деген сөздің өзі әдеміліктің, әдептіліктің, сұлулықтың символы ретінде қолданылады. Отбасы  қоғамының бір бөлшегі, ал отбасының алтын қазығы – әйел адам. «Қызым үйде – қылығы түзде» демекші, қыз баланың жүріс-тұрысы мен киім киісі тәрбиенің негізі болып саналады. Жасыратыны жоқ кейбір ата-ананың баласымен араласуға да уақыты жоқ. Осыдан барып қыз бала әке – шешесінен суып, оларға деген сыйластылықтан алыстай бастайды. Бала кезінен жылылық мейірімді көрмеген қыз баласы жүрегін бойлаған суық ызғардың өшін өзгелерден алатын қатыгез болып өседі.

«Сыйластық» деген сөзге мағыналық жағынан жақын келетін сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

1. Сөйлемді мағынасына сай толықтырыңыз

Шеміршекті балықтардың желбезек саңылаулары тікелей сыртқа ашылады, ал жұп жүзбеканаттары денеде ………… жатады.

 
 
 
 
 

2. Қазір кез келген адамдар үшін компьютерді қосып, электронды почтаны тексеру – күнделікті почта жәшігін тексеру сияқты өмірдің қажеттілігіне айналды. Әрине жәй почтамен салыстырғанда, электрондық почтаның көптеген _             бар. Мысалы олардың жылдамдығы 1-2 минуттың ішінде хат жібере салуға болады.

 
 
 
 
 

3. ХҮ ғасырдың ортасында құрылған қазақ хандығы – мал шаруашылығымен бірге егіншілікпен (оңтүстік аймақтарда) айналысқан елдердің бірі. Туыстығы жақын он шақты үй – бір ауыл, ал жеті атадан тараған бірнеше ауыл – бір ата. 13-15 атадан қосылған аталар ру болды. Жалпы қазақ мемлекетін ұлы хан биледі. Жүздері – кіші хандар, сұлтандар, тайпаларды – билер, руларды – ру басылары, аталарды – ақсақалдар, ауылдарды ауыл ағалар басқарды. Ұлы ханның қасында ірі сұлтандар, тайпа көсемдері, билер, батырлар, шешендер, жыраулар дау-шараларды қарастырып, оның шығу себебін анықтап, шешіп, билік айтып отырды.

Ханның қасында төрелер, жасауылдар және қызметшілер болды. Оларды «төлеңгіт» деп атады.

«Дау-шаралар» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз.

 
 
 
 
 

4. ХҮ ғасырдың ортасында құрылған қазақ хандығы – мал шаруашылығымен бірге егіншілікпен (оңтүстік аймақтарда) айналысқан елдердің бірі. Туыстығы жақын он шақты үй – бір ауыл, ал жеті атадан тараған бірнеше ауыл – бір ата. 13-15 атадан қосылған аталар ру болды. Жалпы қазақ мемлекетін ұлы хан биледі. Жүздері – кіші хандар, сұлтандар, тайпаларды – билер, руларды – ру басылары, аталарды – ақсақалдар, ауылдарды ауыл ағалар басқарды. Ұлы ханның қасында ірі сұлтандар, тайпа көсемдері, билер, батырлар, шешендер, жыраулар дау-шараларды қарастырып, оның шығу себебін анықтап, шешіп, билік айтып отырды.

Ханның қасында төрелер, жасауылдар және қызметшілер болды. Оларды «төлеңгіт» деп атады.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

5. ХҮ ғасырдың ортасында құрылған қазақ хандығы – мал шаруашылығымен бірге егіншілікпен (оңтүстік аймақтарда) айналысқан елдердің бірі. Туыстығы жақын он шақты үй – бір ауыл, ал жеті атадан тараған бірнеше ауыл – бір ата. 13-15 атадан қосылған аталар ру болды. Жалпы қазақ мемлекетін ұлы хан биледі. Жүздері – кіші хандар, сұлтандар, тайпаларды – билер, руларды – ру басылары, аталарды – ақсақалдар, ауылдарды ауыл ағалар басқарды. Ұлы ханның қасында ірі сұлтандар, тайпа көсемдері, билер, батырлар, шешендер, жыраулар дау-шараларды қарастырып, оның шығу себебін анықтап, шешіп, билік айтып отырды.

Ханның қасында төрелер, жасауылдар және қызметшілер болды. Оларды «төлеңгіт» деп атады.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

6. Еуропа мемлекеттерінде той жасау мерзімді көктем болса, славян халықтарында күз мезгілі. Ал жапон халқы үшін той мерзімі жаз мезгілінде басталып, күз мезгіліне дейін жалғасады. Әр жапон күнтізбесінде неке қиюға сәтті, бақытты күндер белгіленген.

Тойға дайындық белгіленген күнге дейін алты ай бұрын басталады. Күйеу жігіттің әке- шешесі қалыңдықтың әкесінің алдынан өтіп, одан рұқсат сұрайды. Қалыңдық пен күйеу жігіт бір-біріне сақина кигізеді. Салт бойынша, қалыңдыққа бағасы 5 000 АҚШ долларынан аспайтын гауһар тастармен әшекейленген алтын сақина сыйлауы қажет. Қаражат жағынан қиналған жағдайда жұлдыө белгісі бейнеленген тасы бар сақина сыйлауға болады. Қалыңдықтың той киімі Ишикаке деп аталады. Міндетті түрде қалыңдық биік парик тағуы керек. Парикке «Цунокакуси» орамалы жабылып, оның ішіне жасырын мейіздер тағылады. Бұл мейіздер қызғаншақтың белгісі болып табылады.

Жапонияда қызғаншақтық ар-ұятты дүние. Осыған орай, «мүйізді болма», яғни «қызғаншақ болма» деген ескерту айтылады. Жапонияда «Накадо» жеңгетайлық қызметі ең құрметті әрі міндетті. Жеңгетайлық қызметі әйел не ер адам атқара алады, әдетте бұл қызметті ерлі-зайыптылар атқарады. Олар жалғыз басты адамдарға арнайы жұп бола алатын жандарды тауып береді.

«Жеңгетайлық» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

7. Еуропа мемлекеттерінде той жасау мерзімді көктем болса, славян халықтарында күз мезгілі. Ал жапон халқы үшін той мерзімі жаз мезгілінде басталып, күз мезгіліне дейін жалғасады. Әр жапон күнтізбесінде неке қиюға сәтті, бақытты күндер белгіленген.

Тойға дайындық белгіленген күнге дейін алты ай бұрын басталады. Күйеу жігіттің әке- шешесі қалыңдықтың әкесінің алдынан өтіп, одан рұқсат сұрайды. Қалыңдық пен күйеу жігіт бір-біріне сақина кигізеді. Салт бойынша, қалыңдыққа бағасы 5 000 АҚШ долларынан аспайтын гауһар тастармен әшекейленген алтын сақина сыйлауы қажет. Қаражат жағынан қиналған жағдайда жұлдыө белгісі бейнеленген тасы бар сақина сыйлауға болады. Қалыңдықтың той киімі Ишикаке деп аталады. Міндетті түрде қалыңдық биік парик тағуы керек. Парикке «Цунокакуси» орамалы жабылып, оның ішіне жасырын мейіздер тағылады. Бұл мейіздер қызғаншақтың белгісі болып табылады. Жапонияда қызғаншақтық ар-ұятты дүние. Осыған орай, «мүйізді болма», яғни «қызғаншақ болма» деген ескерту айтылады. Жапонияда «Накадо» жеңгетайлық қызметі ең құрметті әрі міндетті. Жеңгетайлық қызметі әйел не ер адам атқара алады, әдетте бұл қызметті ерлі-зайыптылар атқарады. Олар жалғыз басты адамдарға арнайы жұп бола алатын жандарды тауып береді.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

8. Еуропа мемлекеттерінде той жасау мерзімді көктем болса, славян халықтарында күз мезгілі. Ал жапон халқы үшін той мерзімі жаз мезгілінде басталып, күз мезгіліне дейін жалғасады. Әр жапон күнтізбесінде неке қиюға сәтті, бақытты күндер белгіленген.

Тойға дайындық белгіленген күнге дейін алты ай бұрын басталады. Күйеу жігіттің әке- шешесі қалыңдықтың әкесінің алдынан өтіп, одан рұқсат сұрайды. Қалыңдық пен күйеу жігіт бір-біріне сақина кигізеді. Салт бойынша, қалыңдыққа бағасы 5 000 АҚШ долларынан аспайтын гауһар тастармен әшекейленген алтын сақина сыйлауы қажет.

Қаражат жағынан қиналған жағдайда жұлдыө белгісі бейнеленген тасы бар сақина сыйлауға болады. Қалыңдықтың той киімі Ишикаке деп аталады. Міндетті түрде қалыңдық биік парик тағуы керек. Парикке «Цунокакуси» орамалы жабылып, оның ішіне жасырын мейіздер тағылады. Бұл мейіздер қызғаншақтың белгісі болып табылады. Жапонияда қызғаншақтық ар-ұятты дүние. Осыған орай, «мүйізді болма», яғни «қызғаншақ болма» деген ескерту айтылады.

Жапонияда «Накадо» жеңгетайлық қызметі ең құрметті әрі міндетті. Жеңгетайлық қызметі әйел не ер адам атқара алады, әдетте бұл қызметті ерлі-зайыптылар атқарады. Олар жалғыз басты адамдарға арнайы жұп бола алатын жандарды тауып береді.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

9. Алғаш рет қағаз жасаудың қайдан шыққаны әлі күнге дейін даулы, бірақ оны біздің дәуіріміздің II ғасырында қытайлар ойлап тапты деген пікірге көбірек ден қойылады. Онда алғаш рет әбден мұқияттап жыртылған матадан қағаз жасау әдісі меңгерңлген.

Арада бірнеше ғасыр өткен соң Еуропа елдері де қағаз жасау құпиясын біліп алды. Өзендердің жағасына ұн тартатын диірмендер секілді қағаз диірмендері салынады. Ресейде алғашқы қағаз фабрикасы 1564 жылы Мәскеу түбінде салынды. Қазіргі таңда қағаз матадан емес, ағаштан жасалады. Қағаздың жұқа, қалың, тегіс, бұдыр әр алуаг түрлері бар. Кітап басатын, газет шығаратын, журнал, дәптер жасатын қағаздардың да түрлері бөлек-бөлек

«Даулы» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

10. Алғаш рет қағаз жасаудың қайдан шыққаны әлі күнге дейін даулы, бірақ оны біздің дәуіріміздің II ғасырында қытайлар ойлап тапты деген пікірге көбірек ден қойылады. Онда алғаш рет әбден мұқияттап жыртылған матадан қағаз жасау әдісі меңгерңлген.

Арада бірнеше ғасыр өткен соң Еуропа елдері де қағаз жасау құпиясын біліп алды. Өзендердің жағасына ұн тартатын диірмендер секілді қағаз диірмендері салынады. Ресейде алғашқы қағаз фабрикасы 1564 жылы Мәскеу түбінде салынды. Қазіргі таңда қағаз матадан емес, ағаштан жасалады. Қағаздың жұқа, қалың, тегіс, бұдыр әр алуаг түрлері бар. Кітап басатын, газет шығаратын, журнал, дәптер жасатын қағаздардың да түрлері бөлек-бөлек

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

11. Алғаш рет қағаз жасаудың қайдан шыққаны әлі күнге дейін даулы, бірақ оны біздің дәуіріміздің II ғасырында қытайлар ойлап тапты деген пікірге көбірек ден қойылады. Онда алғаш рет әбден мұқияттап жыртылған матадан қағаз жасау әдісі меңгерңлген.

Арада бірнеше ғасыр өткен соң Еуропа елдері де қағаз жасау құпиясын біліп алды. Өзендердің жағасына ұн тартатын диірмендер секілді қағаз диірмендері салынады. Ресейде алғашқы қағаз фабрикасы 1564 жылы Мәскеу түбінде салынды. Қазіргі таңда қағаз матадан емес, ағаштан жасалады. Қағаздың жұқа, қалың, тегіс, бұдыр әр алуаг түрлері бар. Кітап басатын, газет шығаратын, журнал, дәптер жасатын қағаздардың да түрлері бөлек-бөлек

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

12. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Бумын қаған – түркілердің өздері «Мәңгі ел» деп атаған әйгілі бірінші Шығыс түркі қағанатының негізін қалаушы тарихи ұлы тұлғалардың бірі. Оның алғаш тарихқа танылуы түркі еліне батыс Вей империясы елшілерінің келуімен тікелей байланысты. Бұл кезде түркі елі Жыужаң қағанатының құрамындағы, соларға темір кенін өндірумен айналысатын бодан ел болатын. Бумынның бұл кездегі билік лауазымы – ұлы йабғу.

Оған ол түркі елінің басшысы болған әкесі Ту өлгеннен кейін, мұрагерлік жолмен ие болған. Бумын – аса ірі саясаткер, көреген басшы. Ол алып империяның айдап салуына елігіп, билікке таласушылардың қолшоқпарына айналмай, өз саясатын жүргізе біледі.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

13. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Бумын қаған – түркілердің өздері «Мәңгі ел» деп атаған әйгілі бірінші Шығыс түркі қағанатының негізін қалаушы тарихи ұлы тұлғалардың бірі. Оның алғаш тарихқа танылуы түркі еліне батыс Вей империясы елшілерінің келуімен тікелей байланысты. Бұл кезде түркі елі Жыужаң қағанатының құрамындағы, соларға темір кенін өндірумен айналысатын бодан ел болатын. Бумынның бұл кездегі билік лауазымы – ұлы йабғу. Оған ол түркі елінің басшысы болған әкесі Ту өлгеннен кейін, мұрагерлік жолмен ие болған. Бумын – аса ірі саясаткер, көреген басшы. Ол алып империяның айдап салуына елігіп, билікке таласушылардың қолшоқпарына айналмай, өз саясатын жүргізе біледі.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

14. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Бумын қаған – түркілердің өздері «Мәңгі ел» деп атаған әйгілі бірінші Шығыс түркі қағанатының негізін қалаушы тарихи ұлы тұлғалардың бірі. Оның алғаш тарихқа танылуы түркі еліне батыс Вей империясы елшілерінің келуімен тікелей байланысты. Бұл кезде түркі елі Жыужаң қағанатының құрамындағы, соларға темір кенін өндірумен айналысатын бодан ел болатын. Бумынның бұл кездегі билік лауазымы – ұлы йабғу. Оған ол түркі елінің басшысы болған әкесі Ту өлгеннен кейін, мұрагерлік жолмен ие болған. Бумын – аса ірі саясаткер, көреген басшы. Ол алып империяның айдап салуына елігіп, билікке таласушылардың қолшоқпарына айналмай, өз саясатын жүргізе біледі.

«Ел» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

15. Ортақ бір нүктені айналатын шексіз жұлдыздардың алапат үлкен жүйесі ғарыш әлемі немесе галактика деп аталады. Аспанға жай көзбен көрінетін 6000 жұлдыз біздің галактика деп аталатын бір ғана бөлікке енеді. Ал галактикада шашырап төгілген сүтке ұқсас, ақшыл жолақ та кіреді. Бұл жолақты қазақтар «Құс жолы» деп атайды.

Ғалымдар галактикалардың жасы 12-15 миллиардқа жуық жыл аралығын құрайды деп санайды. Орталққа жақын орналасқан жұлдыздар кәрі, ал шеткері орналасқан жұлдыздар болып саналады.

Мәтінге сай келетін тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

16. Ортақ бір нүктені айналатын шексіз жұлдыздардың алапат үлкен жүйесі ғарыш әлемі немесе галактика деп аталады. Аспанға жай көзбен көрінетін 6000 жұлдыз біздің галактика деп аталатын бір ғана бөлікке енеді. Ал галактикада шашырап төгілген сүтке ұқсас, ақшыл жолақ та кіреді. Бұл жолақты қазақтар «Құс жолы» деп атайды.

Ғалымдар галактикалардың жасы 12-15 миллиардқа жуық жыл аралығын құрайды деп санайды. Орталққа жақын орналасқан жұлдыздар кәрі, ал шеткері орналасқан жұлдыздар болып саналады.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

17. Ортақ бір нүктені айналатын шексіз жұлдыздардың алапат үлкен жүйесі ғарыш әлемі немесе галактика деп аталады. Аспанға жай көзбен көрінетін 6000 жұлдыз біздің галактика деп аталатын бір ғана бөлікке енеді. Ал галактикада шашырап төгілген сүтке ұқсас, ақшыл жолақ та кіреді. Бұл жолақты қазақтар «Құс жолы» деп атайды.

Ғалымдар галактикалардың жасы 12-15 миллиардқа жуық жыл аралығын құрайды деп санайды. Орталққа жақын орналасқан жұлдыздар кәрі, ал шеткері орналасқан жұлдыздар болып саналады.

«Шексіз» сөзінің мәтіндегі мағынасын табыңыз

 
 
 
 
 

1. Сөйлемді мағынасына сай толықтырыңыз

Ит кенесі мен тайга кенесі табиғатта әртүрлі жануарлардың денесіне орнығып, бір жануардан екінші жануарға сорған қаны арқылы энцефалит қоздырғышын таратады, бірақ бұдан жануар …..

 
 
 
 
 

2. Көп нүктенің орнына сәйкес сөз жазыңыз

Нұрсұлтан Назарбаев: «[…] «туған жерге туыңды тік» деп бекер айтпаған».

 
 
 
 
 

3. Сөйлемді мағыналас сын есімі бар тіркеспен толықтырыңыз.

Не […] , не жауратар суық емес тау төсінің салқын самалы есіп, осынау ластанған әлемнің әлі де болса рахыманды жері қалғанын есіңе түсіргендей.

 
 
 
 
 

4. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша:

Халқымыздың байырғы бейнелеу шығармашылығының жетекші түрі – дәстүрлі қолөнер. Қазақстан мәдениетінде маңызды орын алады. Қазақтың халықтық қолөнері бағыттары мен формасының алуан түрлілігімен, көркемдік әдіс-тәсілдерінің байлығымен ерекшеленеді. Шеберлердің шығармашылық қызметінің ауқымы тұрмыс – тіршілігіне қажетті заттар – киім-кешек тігу, үй ішінен әртүрлі бұйымдарын, киіз үй жихаздарын, қару-жарақ жасаудан бастап мола басына кесене, там тұрғызуға дейінгі түрлі кәсіпті қамтыды.

«Маңызды» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз.

 
 
 
 
 

5. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша:

Халқымыздың байырғы бейнелеу шығармашылығының жетекші түрі – дәстүрлі қолөнер. Қазақстан мәдениетінде маңызды орын алады. Қазақтың халықтық қолөнері бағыттары мен формасының алуан түрлілігімен, көркемдік әдіс-тәсілдерінің байлығымен ерекшеленеді. Шеберлердің шығармашылық қызметінің ауқымы тұрмыс – тіршілігіне қажетті заттар – киім-кешек тігу, үй ішінен әртүрлі бұйымдарын, киіз үй жихаздарын, қару-жарақ жасаудан бастап мола басына кесене, там тұрғызуға дейінгі түрлі кәсіпті қамтыды.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

6. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша:

Халқымыздың байырғы бейнелеу шығармашылығының жетекші түрі – дәстүрлі қолөнер. Қазақстан мәдениетінде маңызды орын алады. Қазақтың халықтық қолөнері бағыттары мен формасының алуан түрлілігімен, көркемдік әдіс-тәсілдерінің байлығымен ерекшеленеді. Шеберлердің шығармашылық қызметінің ауқымы тұрмыс – тіршілігіне қажетті заттар – киім-кешек тігу, үй ішінен әртүрлі бұйымдарын, киіз үй жихаздарын, қару-жарақ жасаудан бастап мола басына кесене, там тұрғызуға дейінгі түрлі кәсіпті қамтыды.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

7. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Адамзат дамуының алғашқы дәуірінде олардың негізгі қорегінің өсімдіктер болғаны мәлім. Тағам үшін ішіп-жейтін өсімдік түрлерінің көбеюіне байланысты адамдар олардың әрқайсының ерекше дәмі, иісі, қасиеті барын да байқаған. Ертедегі мысырлықтар алоэ, караған, анис, зығыр, лотос, көкнәр, жалбыз, тал, аршаның шипалық қасиеттерін біліп үй бөлмесінде, үй аулласында өсіре бастаған. Мұнан 4000 жыл бұрын үндістандықтар 760 дәрілік өсімдікті пайдалана отырып, гүл отырғызумен де әуестенген. Кейін өсімдіктердің далада, үй ауласында үй бөлмесінде өсетін түрлері пайда болып, олар сәндік қызмет атқарды. Адамдар үйінде, ауласында өсетін гүлдерді бір-біріне сыйлап, оның жұпар иісінен, әсем түрінен ләззат алады.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

8. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Адамзат дамуының алғашқы дәуірінде олардың негізгі қорегінің өсімдіктер болғаны мәлім. Тағам үшін ішіп-жейтін өсімдік түрлерінің көбеюіне байланысты адамдар олардың әрқайсының ерекше дәмі, иісі, қасиеті барын да байқаған. Ертедегі мысырлықтар алоэ, караған, анис, зығыр, лотос, көкнәр, жалбыз, тал, аршаның шипалық қасиеттерін біліп үй бөлмесінде, үй аулласында өсіре бастаған. Мұнан 4000 жыл бұрын үндістандықтар 760 дәрілік өсімдікті пайдалана отырып, гүл отырғызумен де әуестенген. Кейін өсімдіктердің далада, үй ауласында үй бөлмесінде өсетін түрлері пайда болып, олар сәндік қызмет атқарды. Адамдар үйінде, ауласында өсетін гүлдерді бір-біріне сыйлап, оның жұпар иісінен, әсем түрінен ләззат алады.

«Ерекше» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

9. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Адамзат дамуының алғашқы дәуірінде олардың негізгі қорегінің өсімдіктер болғаны мәлім. Тағам үшін ішіп-жейтін өсімдік түрлерінің көбеюіне байланысты адамдар олардың әрқайсының ерекше дәмі, иісі, қасиеті барын да байқаған. Ертедегі мысырлықтар алоэ, караған, анис, зығыр, лотос, көкнәр, жалбыз, тал, аршаның шипалық қасиеттерін біліп үй бөлмесінде, үй аулласында өсіре бастаған. Мұнан 4000 жыл бұрын үндістандықтар 760 дәрілік өсімдікті пайдалана отырып, гүл отырғызумен де әуестенген. Кейін өсімдіктердің далада, үй ауласында үй бөлмесінде өсетін түрлері пайда болып, олар сәндік қызмет атқарды. Адамдар үйінде, ауласында өсетін гүлдерді бір-біріне сыйлап, оның жұпар иісінен, әсем түрінен ләззат алады.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

10. Инклюзивті білім беру латын тілінің «енгіземін, қосамын» деген сөзінен алған. Бұл терминнің мағынасы – мүмкіндігі шектеулі балаларды дені сау, дамуы қалыпты балалармен бірге оқытып, тәрбиелеу дегенді білдіреді. Яғни, мектеп жасына дейінгі әртүрлі мүмкіндігі шектеулі балаларды дамытуды, мектепке дейінгі білім алуға және дамытуға қол жеткізуді көздейтін кіріктірілген білім беру процесі.

Түзете инклюзивті білім беру кабинеті бір жастан алты жасқа дейінгі даму мүмкіндігі шектеулі балаларға кешенді медициналық – педогогикалық және әлеуметтік – психологиялық көмек көрсетуге арналған арнайы білім беру ұйымының бірі болып табылады.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

11. Инклюзивті білім беру латын тілінің «енгіземін, қосамын» деген сөзінен алған. Бұл терминнің мағынасы – мүмкіндігі шектеулі балаларды дені сау, дамуы қалыпты балалармен бірге оқытып, тәрбиелеу дегенді білдіреді. Яғни, мектеп жасына дейінгі әртүрлі мүмкіндігі шектеулі балаларды дамытуды, мектепке дейінгі білім алуға және дамытуға қол жеткізуді көздейтін кіріктірілген білім беру процесі.

Түзете инклюзивті білім беру кабинеті бір жастан алты жасқа дейінгі даму мүмкіндігі шектеулі балаларға кешенді медициналық – педогогикалық және әлеуметтік – психологиялық көмек көрсетуге арналған арнайы білім беру ұйымының бірі болып табылады.

«Қол жеткізу» сөз тіркесінің мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

12. Инклюзивті білім беру латын тілінің «енгіземін, қосамын» деген сөзінен алған. Бұл терминнің мағынасы – мүмкіндігі шектеулі балаларды дені сау, дамуы қалыпты балалармен бірге оқытып, тәрбиелеу дегенді білдіреді. Яғни, мектеп жасына дейінгі әртүрлі мүмкіндігі шектеулі балаларды дамытуды, мектепке дейінгі білім алуға және дамытуға қол жеткізуді көздейтін кіріктірілген білім беру процесі.

Түзете инклюзивті білім беру кабинеті бір жастан алты жасқа дейінгі даму мүмкіндігі шектеулі балаларға кешенді медициналық – педогогикалық және әлеуметтік – психологиялық көмек көрсетуге арналған арнайы білім беру ұйымының бірі болып табылады.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

13. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша:

Сұр шойын – Fe-C-Si қорытпаның жүйесі, құрамында маргенц, фосфор және күкірт қосылыстары болады. Сұр шойында көміртегі графит түрінде пластикалы пішіні болады. Сұр шойын химиялық құрамы С-2,4-3,8%, Si-1-5%, P-0.2-0.4%. S-0.12%-ке дейін болады. Сұр шойын металл негізінен және графит қосуынан тұрады. Металл негізі бойынша шойындар сұр перлитті (П+Г); сұр феррит-перлитті (Ф+П+Г); сұр ферритті (Ф+Г) болып бөлінеді. Механикалық қасиеттері металл матрица қасиетіне, формасына, графит өлшеміне байланысты. МЕСТ 1412-85 бойынша сұр шойын әріппен «С» (сұр). «Ш» (шойын) және санмен маркаланады. Бірінші топ саны орта маңызды беріктік шегі созылу кезіндегі көрсетіледі, екінші – орта маңызды беріктік шегі майысу кезінде. Сұр шойындарды қасиеттері бойынша үшке бөлуге болады: ферритті және феррит-перлитті, перлитті Ақ шойын цементтердің арқасында қатты, морт сынғыш болып келеді, ол кесу арқылы нашар өңделеді. Жоғары қаттылықтың арқасында ақ шойын жоғары төзімді болады.

Мәтінде берілген ойды әрі қарай жалғастырыңыз

Сұр шойынның матрица қасиеті, формасы графит өлшемі – оның …………..

 
 
 
 
 

14. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша:

Сұр шойын – Fe-C-Si қорытпаның жүйесі, құрамында маргенц, фосфор және күкірт қосылыстары болады. Сұр шойында көміртегі графит түрінде пластикалы пішіні болады. Сұр шойын химиялық құрамы С-2,4-3,8%, Si-1-5%, P-0.2-0.4%. S-0.12%-ке дейін болады. Сұр шойын металл негізінен және графит қосуынан тұрады. Металл негізі бойынша шойындар сұр перлитті (П+Г); сұр феррит-перлитті (Ф+П+Г); сұр ферритті (Ф+Г) болып бөлінеді. Механикалық қасиеттеріметаллматрица қасиетіне, формасына, графит өлшеміне байланысты. МЕСТ 1412-85 бойынша сұр шойын әріппен «С» (сұр). «Ш» (шойын) және санмен маркаланады. Бірінші топ саны орта маңызды беріктік шегі созылу кезіндегі көрсетіледі, екінші – орта маңызды беріктік шегі майысу кезінде. Сұр шойындарды қасиеттері бойынша үшке бөлуге болады: ферритті және феррит-перлитті, перлитті Ақ шойын цементтердің арқасында қатты, морт сынғыш болып келеді, ол кесу арқылы нашар өңделеді. Жоғары қаттылықтың арқасында ақ шойын жоғары төзімді болады.

Мәтінге сәйкес ақпаратты табыңыз

 
 
 
 
 

15. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша:

Сұр шойын – Fe-C-Si қорытпаның жүйесі, құрамында маргенц, фосфор және күкірт қосылыстары болады. Сұр шойында көміртегі графит түрінде пластикалы пішіні болады. Сұр шойын химиялық құрамы С-2,4-3,8%, Si-1-5%, P-0.2-0.4%. S-0.12%-ке дейін болады. Сұр шойын металл негізінен және графит қосуынан тұрады. Металл негізі бойынша шойындар сұр перлитті (П+Г); сұр феррит-перлитті (Ф+П+Г); сұр ферритті (Ф+Г) болып бөлінеді. Механикалық қасиеттері металл матрица қасиетіне, формасына, графит өлшеміне байланысты. МЕСТ 1412-85 бойынша сұр шойын әріппен «С» (сұр). «Ш» (шойын) және санмен маркаланады. Бірінші топ саны орта маңызды беріктік шегі созылу кезіндегі көрсетіледі, екінші – орта маңызды беріктік шегі майысу кезінде. Сұр шойындарды қасиеттері бойынша үшке бөлуге болады: ферритті және феррит-перлитті, перлитті Ақ шойын цементтердің арқасында қатты, морт сынғыш болып келеді, ол кесу арқылы нашар өңделеді. Жоғары қаттылықтың арқасында ақ шойын жоғары төзімді болады.

«төзімді» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

1. Сөйлемді мағынасына сай толықтырыңыз

Машина жасау, радио және электротехника, құрылыс, сонымен қатар кеме, авто, ұшақ, ракета жасау  …., жеңіл өнеркәсіпті, тұрмысты полимерсіз көзге елестету мүмкін емес.

 
 
 
 
 

2. Көп нүктенің орнына сәйкес сөзді жазыңыз.

Қазақстан Тұңғыш Президенті Н.Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында былай деді: […] кіндік қаның тамған жеріңе, өскен ауылыңа, қалаң мен өңіріңе, яғни туған жеріңе деген сүйіспеншіліктен басталды.

 
 
 
 
 

3. Көп нүктенің орнына сәйкес сөзді жазыңыз.

Мағжан жұмабаев «Педогогика» еңбегінде былай деп жазды: […] кең мағынасымен алғанда, қандай да болса бір жан иесіне азық беріп, сол жан иесінің дұрыс өсуіне көмек көрсету деген сөз.

 
 
 
 
 

4. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Асық ойыны – қазақ халқының ежелгі өте кең тараған ұлттық ойыын түрлерінің бірі. Оны көпшілігі этномәдни өмір тудырған тқлтума өнер деп атаймыз. Ойынның басты обьектісі де, құралы да – асық. Аталмыш ойын әсіресе балалар арасында кең тараған. Оларды ептілікке, мергендікке, ұқыптылыққа, сергектікке баулитын тәрбиенің көзі. Тіліміздегі, қой асығы демеңіз, қолайыңа жақса, сақа қой емесе асығы алшысынан түсті, бүге-шігесіне дейін анықтау… т.б. тіркестер тегін айтылмаса керек. Сондай-ақ қазақтар жақсы көрген жасты: алтын асықтай немесе киіктің асығындай шымыр деп  атайтын үрдіс бар. Мұндай фразеологизмдер асықтың айрықша символдық мәніне қатысты қалыптасқаны анық.

Мәтінде берілген ойды әрі қарай жалғастырыңыз

Асық ойыны – ………………………….

 
 
 
 
 

5. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Асық ойыны – қазақ халқының ежелгі өте кең тараған ұлттық ойыын түрлерінің бірі. Оны көпшілігі этномәдни өмір тудырған тқлтума өнер деп атаймыз. Ойынның басты обьектісі де, құралы да – асық. Аталмыш ойын әсіресе балалар арасында кең тараған. Оларды ептілікке, мергендікке, ұқыптылыққа, сергектікке баулитын тәрбиенің көзі. Тіліміздегі, қой асығы демеңіз, қолайыңа жақса, сақа қой емесе асығы алшысынан түсті, бүге-шігесіне дейін анықтау… т.б. тіркестер тегін айтылмаса керек. Сондай-ақ қазақтар жақсы көрген жасты: алтын асықтай немесе киіктің асығындай шымыр деп  атайтын үрдіс бар. Мұндай фразеологизмдер асықтың айрықша символдық мәніне қатысты қалыптасқаны анық.

«Шымыр» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

6. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Асық ойыны – қазақ халқының ежелгі өте кең тараған ұлттық ойыын түрлерінің бірі. Оны көпшілігі этномәдни өмір тудырған тқлтума өнер деп атаймыз. Ойынның басты обьектісі де, құралы да – асық. Аталмыш ойын әсіресе балалар арасында кең тараған. Оларды ептілікке, мергендікке, ұқыптылыққа, сергектікке баулитын тәрбиенің көзі. Тіліміздегі, қой асығы демеңіз, қолайыңа жақса, сақа қой емесе асығы алшысынан түсті, бүге-шігесіне дейін анықтау… т.б. тіркестер тегін айтылмаса керек. Сондай-ақ қазақтар жақсы көрген жасты: алтын асықтай немесе киіктің асығындай шымыр деп атайтын үрдіс бар. Мұндай фразеологизмдер асықтың айрықша символдық мәніне қатысты қалыптасқаны анық.

Мәтінге сәйкес ақпаратты табыңыз

 
 
 
 
 

7. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Когнитивтік лингвистиканың зерттеу нысаны – тілдің танымдық теориясы мен танымдық қызметі. Когнитивтік лингвистика тіл арқылы қоршаған ортаны, адамзат қасиеттерін, қоғамдық құбылыстар мен жаратылысты танып білудің ғылыми-теориялық негіздерін қарастырады. Сондықтан когнитивтік лингвистика тіл білімінің бағыттары мен аспектілеріне әртүрлі қырынан ғылыми негіздейді және адамның таным үдерісіне қатысты білімін, тәжірбиесін молайтады. Когнитивті лингвистиканың бірнеше қайнар көздері бар: когнитивті лингвистика негізінде «тіл біліміндегі психологизм» мәселесі.  Тіл өмір сүру барысында белгілі бір психологиялық механизімдерге сүйенетіні сөзсіз. Алайда бұл екі ғылымның бірі арнаға түйісуі үлкен қарама-қайшылыққа әкеледі. Когнитивті лингвистиканың екінші қайнар көзі лингвистикалық семантикада жатыр. Мұнда когнитивтік лингвистиканы «терең семантика» деп анықтап, оны табиғи түрде қарастырады. Когнитивтік лингвистиканың тағы бір тарихи көзі бар.

Мәтінге сәйкес ақпаратты табыңыз

 
 
 
 
 

8. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Когнитивтік лингвистиканың зерттеу нысаны – тілдің танымдық теориясы мен танымдық қызметі. Когнитивтік лингвистика тіл арқылы қоршаған ортаны, адамзат қасиеттерін, қоғамдық құбылыстар мен жаратылысты танып білудің ғылыми-теориялық негіздерін қарастырады. Сондықтан когнитивтік лингвистика тіл білімінің бағыттары мен аспектілеріне әртүрлі қырынан ғылыми негіздейді және адамның таным үдерісіне қатысты білімін, тәжірбиесін молайтады. Когнитивті лингвистиканың бірнеше қайнар көздері бар: когнитивті лингвистика негізінде «тіл біліміндегі психологизм» мәселесі.  Тіл өмір сүру барысында белгілі бір психологиялық механизімдерге сүйенетіні сөзсіз. Алайда бұл екі ғылымның бірі арнаға түйісуі үлкен қарама-қайшылыққа әкеледі. Когнитивті лингвистиканың екінші қайнар көзі лингвистикалық семантикада жатыр. Мұнда когнитивтік лингвистиканы «терең семантика» деп анықтап, оны табиғи түрде қарастырады. Когнитивтік лингвистиканың тағы бір тарихи көзі бар.

Мәтінде берілген ойды әрі қарай жалғастырыңыз

Когнитивтік лингвистиканың негізгі арналарының бірі – ………….

 
 
 
 
 

9. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Когнитивтік лингвистиканың зерттеу нысаны – тілдің танымдық теориясы мен танымдық қызметі. Когнитивтік лингвистика тіл арқылы қоршаған ортаны, адамзат қасиеттерін, қоғамдық құбылыстар мен жаратылысты танып білудің ғылыми-теориялық негіздерін қарастырады. Сондықтан когнитивтік лингвистика тіл білімінің бағыттары мен аспектілеріне әртүрлі қырынан ғылыми негіздейді және адамның таным үдерісіне қатысты білімін, тәжірбиесін молайтады. Когнитивті лингвистиканың бірнеше қайнар көздері бар: когнитивті лингвистика негізінде «тіл біліміндегі психологизм» мәселесі.  Тіл өмір сүру барысында белгілі бір психологиялық механизімдерге сүйенетіні сөзсіз. Алайда бұл екі ғылымның бірі арнаға түйісуі үлкен қарама-қайшылыққа әкеледі. Когнитивті лингвистиканың екінші қайнар көзі лингвистикалық семантикада жатыр. Мұнда когнитивтік лингвистиканы «терең семантика» деп анықтап, оны табиғи түрде қарастырады. Когнитивтік лингвистиканың тағы бір тарихи көзі бар.

«Молайтады» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

10. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Ерте замандағы Персия мен Үндістан және Грекия әлемінің алғашқы астрономиялық жаңалықтарын ашқан, грек тілінде жазған Рим Птоломей: «Жер – дүниенің орталығы болып табылады және оны күн мен планеталар, жұлдыздар айналады» деп сенген. Оның теориясы ХҮІ ғасырға дейін жалғасқан. Алайда поляк ғалымы Коперник Рим католиктерінің теориясына қарсы болып, күннің – күн жүйесінің орталығы екендігін дәлелдеген.

Коперниктің теориясы кейінірек телескопты дамытқан итальяндық ғалым Галилео Галилей растаған. Әрине, Астрономия жылы Галилеоның 1609 жылы ашқан жаңалықтарының 400 жылдығына арналып отыр. Ватикан билігі сол кезде үстемдік еткен дінге өзінің ғылыми жаңалығымен қарсы шыққан Галилеоны түрмеге жапқан болатын.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

11. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Ерте замандағы Персия мен Үндістан және Грекия әлемінің алғашқы астрономиялық жаңалықтарын ашқан, грек тілінде жазған Рим Птоломей: «Жер – дүниенің орталығы болып табылады және оны күн мен планеталар, жұлдыздар айналады» деп сенген. Оның теориясы ХҮІ ғасырға дейін жалғасқан. Алайда поляк ғалымы Коперник Рим католиктерінің теориясына қарсы болып, күннің – күн жүйесінің орталығы екендігін дәлелдеген.

Коперниктің теориясы кейінірек телескопты дамытқан итальяндық ғалым Галилео Галилей растаған. Әрине, Астрономия жылы Галилеоның 1609 жылы ашқан жаңалықтарының 400 жылдығына арналып отыр. Ватикан билігі сол кезде  үстемдік еткен дінге өзінің ғылыми жаңалығымен қарсы шыққан Галилеоны түрмеге жапқан болатын.

«дәлелдеген» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

12. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Ерте замандағы Персия мен Үндістан және Грекия әлемінің алғашқы астрономиялық жаңалықтарын ашқан, грек тілінде жазған Рим Птоломей: «Жер – дүниенің орталығы болып табылады және оны күн мен планеталар, жұлдыздар айналады» деп сенген. Оның теориясы ХҮІ ғасырға дейін жалғасқан. Алайда поляк ғалымы Коперник Рим католиктерінің теориясына қарсы болып, күннің – күн жүйесінің орталығы екендігін дәлелдеген.

Коперниктің теориясы кейінірек телескопты дамытқан итальяндық ғалым Галилео Галилей растаған. Әрине, Астрономия жылы Галилеоның 1609 жылы ашқан жаңалықтарының 400 жылдығына арналып отыр. Ватикан билігі сол кезде  үстемдік еткен дінге өзінің ғылыми жаңалығымен қарсы шыққан Галилеоны түрмеге жапқан болатын.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

13. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Лингвистикалық мәдениеттану бағыты тіл білімінің пәнаралық қатынасын айқындайтын салалардың бірі болып табылады, оның зерттеу нысанын тіл мен мәдениет арақатынасы құрайды. Тілді мәдени өркендетудің, ұлттық қалыптасудың құралы деп қарастыру лингвистикалық зерттеулердің шеңберін кеңейтуге, олардың экстратанымдылық функцияларын анықтауға, адам тіршілігінің сан қиялы қырларын саралауға мүмкіндік береді, сондықтан лингвомәдени ізденістер адамзат атаулының жалпы нормаларын ұлттық дәстүр, этнопсихологиялық әдет-ғұрып ұғымдарымен ұштастыра талдаудың тың амалдарын ұсынуға көмектеседі. К. Леви-Строс тілді мәдениеттің жемісі, маңызды бөлшегі әрі өмір сүру шарты деп аталған, өйткені тілдің мәдени-этникалық сипаты тек тілдік бірліктер арқылы танылып келеді. Демек, тілді әлемді бейнелеуші көрсеткіш ретінде ғана емес, ұлттық дүниені танушы құрал есебінде қабылдаған орынды. Р.Сыздық «Тіл мәдениеті – кең ұғымды білдіретін термин. Бұл күнделікті тіл тәжірибесінің ең қажетті тұсы» – дейді.

Мәтінге сәйкес ақпаратты табыңыз

 
 
 
 
 

14. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Лингвистикалық мәдениеттану бағыты тіл білімінің пәнаралық қатынасын айқындайтын салалардың бірі болып табылады, оның зерттеу нысанын тіл мен мәдениет арақатынасы құрайды. Тілді мәдени өркендетудің, ұлттық қалыптасудың құралы деп қарастыру лингвистикалық зерттеулердің шеңберін кеңейтуге, олардың экстратанымдылық функцияларын анықтауға, адам тіршілігінің сан қиялы қырларын саралауға мүмкіндік береді, сондықтан лингвомәдени ізденістер адамзат атаулының жалпы нормаларын ұлттық дәстүр, этнопсихологиялық әдет-ғұрып ұғымдарымен ұштастыра талдаудың тың амалдарын ұсынуға көмектеседі. К. Леви-Строс тілді мәдениеттің жемісі, маңызды бөлшегі әрі өмір сүру шарты деп аталған, өйткені тілдің мәдени-этникалық сипаты тек тілдік бірліктер арқылы танылып келеді. Демек, тілді әлемді бейнелеуші көрсеткіш ретінде ғана емес, ұлттық дүниені таныушы құрал есебінде қабылдаған орынды. Р.Сыздық «Тіл мәдениеті – кең ұғымды білдіретін термин. Бұл күнделікті тіл тәжірибесінің ең қажетті тұсы» – дейді.

Мәтінде берілген ойды әрі қарай жалғастырыңыз

Тіл мен мәдениет арақатынасы негізінде ……………..

 
 
 
 
 

15. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Лингвистикалық мәдениеттану бағыты тіл білімінің пәнаралық қатынасын айқындайтын салалардың бірі болып табылады, оның зерттеу нысанын тіл мен мәдениет арақатынасы құрайды. Тілді мәдени өркендетудің, ұлттық қалыптасудың құралы деп қарастыру лингвистикалық зерттеулердің шеңберін кеңейтуге, олардың экстратанымдылық функцияларын анықтауға, адам тіршілігінің сан қиялы қырларын саралауға мүмкіндік береді, сондықтан лингвомәдени ізденістер адамзат атаулының жалпы нормаларын ұлттық дәстүр, этнопсихологиялық әдет-ғұрып ұғымдарымен ұштастыра талдаудың тың амалдарын ұсынуға көмектеседі. К. Леви-Строс тілді мәдениеттің жемісі, маңызды бөлшегі әрі өмір сүру шарты деп аталған, өйткені тілдің мәдени-этникалық сипаты тек тілдік бірліктер арқылы танылып келеді. Демек, тілді әлемді бейнелеуші көрсеткіш ретінде ғана емес, ұлттық дүниені таныушы құрал есебінде қабылдаған орынды. Р.Сыздық «Тіл мәдениеті – кең ұғымды білдіретін термин. Бұл күнделікті тіл тәжірибесінің ең қажетті тұсы» – дейді.

«Тың» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

1. Алғашқы «Astana  Kitap  fest» фестивалінің мақсаты  – халық арасында ……………..  Бұл шарада тұрғындар ұсынылған кітаптардың арасынан өзіне ұнағанын таңдап, оны оқып шыққан кітабына айырбастай алды.

 
 
 
 
 

2. Көп нүктенің орнына сөз қойыңыз.

Шәңкерей ақын: «Ағам едің құрма өскен,… болдың шуда ескен»

 
 
 
 
 

3. Мәтіннің мазмұны бойынша сөйлемді толықтырыңыз

Шетелге саяхатқа шыққанда медециналық сақтандыру полисін […] керек.

 
 
 
 
 

4. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Көптеген табиғат құбылыстары мен өндіріс үдерістерін түсіну және келешекке оларды сапалы түрде басқаруға қол жеткізу мақсатында математикалық модельдеуге көштік. Алғашында қолда бар математикалық ақпараттың күш-қуатына, мүмкіндіктеріне қарай қарапайым үдерістерді зерттеуден басталса, кейін өте күрделі құбылыстарды  да сипаттап бере алатындай жоғары деңгейге көтеріледі. Модельдеу әдістері  эксперименттік зерттеулер мен теориялық ізденістерде, нақты техникалық жобалар жасауда немесе өте абстрактілі логикалық схемалар құруда және тағы басқа жерлерде қолданылады. Модельдеу негізінен, екі формада жүргізіледі. Бірінші – ғылым проблемалары мен жалпы философиялық маңызы бар зерттеулер жүргізгенде қолданылатын ортақ ғылыми зерттеу методы ретінде. Екінші – нақты ғылыми техникалық тапсырмаларды орындаудың инструменті / құралы / ретінде Галилео Галилейдің ілімі жайында.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

5. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Көптеген табиғат құбылыстары мен өндіріс үдерістерін түсіну және келешекке оларды сапалы түрде басқаруға қол жеткізу мақсатында математикалық модельдеуге көштік. Алғашында қолда бар математикалық ақпараттың күш-қуатына, мүмкіндіктеріне қарай қарапайым үдерістерді зерттеуден басталса, кейін өте күрделі құбылыстарды да сипаттап бере алатындай жоғары деңгейге көтеріледі. Модельдеу әдістері эксперименттік зерттеулер мен теориялық ізденістерде, нақты техникалық жобалар жасауда немесе өте абстрактілі логикалық схемалар құруда және тағы басқа жерлерде қолданылады. Модельдеу негізінен, екі формада жүргізіледі. Бірінші – ғылым проблемалары мен  жалпы философиялық маңызы бар зерттеулер жүргізгенде қолданылатын ортақ ғылыми зерттеу методы ретінде. Екінші – нақты ғылыми техникалық тапсырмаларды орындаудың инструменті / құралы / ретінде Галилео Галилейдің ілімі жайында.

«күрделі» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

6. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Көптеген табиғат құбылыстары мен өндіріс үдерістерін түсіну және келешекке оларды сапалы түрде басқаруға қол жеткізу мақсатында математикалық модельдеуге көштік. Алғашында қолда бар математикалық ақпараттың күш-қуатына, мүмкіндіктеріне қарай қарапайым үдерістерді зерттеуден басталса, кейін өте күрделі құбылыстарды да сипаттап бере алатындай жоғары деңгейге көтеріледі. Модельдеу әдістері эксперименттік зерттеулер мен теориялық ізденістерде, нақты техникалық жобалар жасауда немесе өте абстрактілі логикалық схемалар құруда және тағы басқа жерлерде қолданылады. Модельдеу негізінен, екі формада жүргізіледі. Бірінші – ғылым проблемалары мен  жалпы философиялық маңызы бар зерттеулер жүргізгенде қолданылатын ортақ ғылыми зерттеу методы ретінде. Екінші – нақты ғылыми техникалық тапсырмаларды орындаудың инструменті / құралы / ретінде Галилео Галилейдің ілімі жайында.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

7. ХҮ ғасырдың ортасында құрылған қазақ хандығы – мал шаруашылығымен бірге егіншілікпен (оңтүстік аймақтарда) айналысқан елдердің бірі. Туыстығы жақын он шақты үй – бір ауыл, ал жеті атадан тараған бірнеше ауыл – бір ата. 13-15 атадан қосылған аталар ру болды. Жалпы қазақ мемлекетін ұлы хан биледі. Жүздері – кіші хандар, сұлтандар, тайпаларды – билер, руларды – ру басылары, аталарды – ақсақалдар, ауылдарды ауыл ағалар басқарды. Ұлы ханның қасында ірі сұлтандар, тайпа көсемдері, билер, батырлар, шешендер, жыраулар дау-шараларды қарастырып, оның шығу себебін анықтап, шешіп, билік айтып отырды.

Ханның қасында төрелер, жасауылдар және қызметшілер болды. Оларды «төлеңгіт» деп атады.

«Дау-шаралар» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз.

 
 
 
 
 

8. ХҮ ғасырдың ортасында құрылған қазақ хандығы – мал шаруашылығымен бірге егіншілікпен (оңтүстік аймақтарда) айналысқан елдердің бірі. Туыстығы жақын он шақты үй – бір ауыл, ал жеті атадан тараған бірнеше ауыл – бір ата. 13-15 атаданқосылған аталар ру болды. Жалпы қазақ мемлекетін ұлы хан биледі. Жүздері – кіші хандар, сұлтандар, тайпаларды – билер, руларды – ру басылары, аталарды – ақсақалдар, ауылдарды ауыл ағалар басқарды. Ұлы ханның қасында ірі сұлтандар, тайпа көсемдері, билер, батырлар, шешендер, жыраулар дау-шараларды қарастырып, оның шығу себебін анықтап, шешіп, билік айтып отырды.

Ханның қасында төрелер, жасауылдар және қызметшілер болды. Оларды «төлеңгіт» деп атады.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз.

 
 
 
 
 

9. ХҮ ғасырдың ортасында құрылған қазақ хандығы – мал шаруашылығымен бірге егіншілікпен (оңтүстік аймақтарда) айналысқан елдердің бірі. Туыстығы жақын он шақты үй – бір ауыл, ал жеті атадан тараған бірнеше ауыл – бір ата. 13-15 атадан қосылған аталар ру болды. Жалпы қазақ мемлекетін ұлы хан биледі. Жүздері – кіші хандар, сұлтандар, тайпаларды – билер, руларды – ру басылары, аталарды – ақсақалдар, ауылдарды ауыл ағалар басқарды. Ұлы ханның қасында ірі сұлтандар, тайпа көсемдері, билер, батырлар, шешендер, жыраулар дау-шараларды қарастырып, оның шығу себебін анықтап, шешіп, билік айтып отырды.

Ханның қасында төрелер, жасауылдар және қызметшілер болды. Оларды «төлеңгіт» деп атады.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

10. Еуропа мемлекеттерінде той жасау мерзімді көктем болса, славян халықтарында күз мезгілі. Ал жапон халқы үшін той мерзімі жаз мезгілінде басталып, күз мезгіліне дейін жалғасады. Әр жапон күнтізбесінде неке қиюға сәтті, бақытты күндер белгіленген.

Тойға дайындық белгіленген күнге дейін алты ай бұрын басталады. Күйеу жігіттің әке- шешесі қалыңдықтың әкесінің алдынан өтіп, одан рұқсат сұрайды. Қалыңдық пен күйеу жігіт бір-біріне сақина кигізеді. Салт бойынша, қалыңдыққа бағасы 5 000 АҚШ долларынан аспайтын гауһар тастармен әшекейленген алтын сақина сыйлауы қажет. Қаражат жағынан қиналған жағдайда жұлдыө белгісі бейнеленген тасы бар сақина сыйлауға болады. Қалыңдықтың той киімі Ишикаке деп аталады. Міндетті түрде қалыңдық биік парик тағуы керек. Парикке «Цунокакуси» орамалы жабылып, оның ішіне жасырын мейіздер тағылады. Бұл мейіздер қызғаншақтың белгісі болып табылады.

Жапонияда қызғаншақтық ар-ұятты дүние. Осыған орай, «мүйізді болма», яғни «қызғаншақ болма» деген ескерту айтылады.

Жапонияда «Накадо» жеңгетайлық қызметі ең құрметті әрі міндетті. Жеңгетайлық қызметі әйел не ер адам атқара алады, әдетте бұл қызметті ерлі-зайыптылар атқарады. Олар жалғыз басты адамдарға арнайы жұп бола алатын жандарды тауып береді.

«Жеңгетайлық» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

11. Еуропа мемлекеттерінде той жасау мерзімді көктем болса, славян халықтарында күз мезгілі. Ал жапон халқы үшін той мерзімі жаз мезгілінде басталып, күз мезгіліне дейін жалғасады. Әр жапон күнтізбесінде неке қиюға сәтті, бақытты күндер белгіленген.

Тойға дайындық белгіленген күнге дейін алты ай бұрын басталады. Күйеу жігіттің әке- шешесі қалыңдықтың әкесінің алдынан өтіп, одан рұқсат сұрайды. Қалыңдық пен күйеу жігіт бір-біріне сақина кигізеді. Салт бойынша, қалыңдыққа бағасы 5 000 АҚШ долларынан аспайтын гауһар тастармен әшекейленген алтын сақина сыйлауы қажет. Қаражат жағынан қиналған жағдайда жұлдыө белгісі бейнеленген тасы бар сақина сыйлауға болады. Қалыңдықтың той киімі Ишикаке деп аталады. Міндетті түрде қалыңдық биік парик тағуы керек. Парикке «Цунокакуси» орамалы жабылып, оның ішіне жасырын мейіздер тағылады. Бұл мейіздер қызғаншақтың белгісі болып табылады. Жапонияда қызғаншақтық ар-ұятты дүние. Осыған орай, «мүйізді болма», яғни «қызғаншақ болма» деген ескерту айтылады.

Жапонияда «Накадо» жеңгетайлық қызметі ең құрметті әрі міндетті. Жеңгетайлық қызметі әйел не ер адам атқара алады, әдетте бұл қызметті ерлі-зайыптылар атқарады. Олар жалғыз басты адамдарға арнайы жұп бола алатын жандарды тауып береді.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

12. Еуропа мемлекеттерінде той жасау мерзімді көктем болса, славян халықтарында күз мезгілі. Ал жапон халқы үшін той мерзімі жаз мезгілінде басталып, күз мезгіліне дейін жалғасады. Әр жапон күнтізбесінде неке қиюға сәтті, бақытты күндер белгіленген.

Тойға дайындық белгіленген күнге дейін алты ай бұрын басталады. Күйеу жігіттің әке- шешесі қалыңдықтың әкесінің алдынан өтіп, одан рұқсат сұрайды. Қалыңдық пен күйеу жігіт бір-біріне сақина кигізеді. Салт бойынша, қалыңдыққа бағасы 5 000 АҚШ долларынан аспайтын гауһар тастармен әшекейленген алтын сақина сыйлауы қажет.

Қаражат жағынан қиналған жағдайда жұлдыз белгісі бейнеленген тасы бар сақина сыйлауға болады. Қалыңдықтың той киімі Ишикаке деп аталады. Міндетті түрде қалыңдық биік парик тағуы керек. Парикке «Цунокакуси» орамалы жабылып, оның ішіне жасырын мейіздер тағылады. Бұл мейіздер қызғаншақтың белгісі болып табылады. Жапонияда қызғаншақтық ар-ұятты дүние. Осыған орай, «мүйізді болма», яғни «қызғаншақ болма» деген ескерту айтылады.

Жапонияда «Накадо» жеңгетайлық қызметі ең құрметті әрі міндетті. Жеңгетайлық қызметі әйел не ер адам атқара алады, әдетте бұл қызметті ерлі-зайыптылар атқарады. Олар жалғыз басты адамдарға арнайы жұп бола алатын жандарды тауып береді.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

13. Алғаш рет қағаз жасаудың қайдан шыққаны әлі күнге дейін даулы, бірақ оны біздің дәуіріміздің II ғасырында қытайлар ойлап тапты деген пікірге көбірек ден қойылады. Онда алғаш рет әбден мұқияттап жыртылған матадан қағаз жасау әдісі меңгерілген.

Арада бірнеше ғасыр өткен соң Еуропа елдері де қағаз жасау құпиясын біліп алды. Өзендердің жағасына ұн тартатын диірмендер секілді қағаз диірмендері салынады. Ресейде алғашқы қағаз фабрикасы 1564 жылы Мәскеу түбінде салынды. Қазіргі таңда қағаз матадан емес, ағаштан жасалады. Қағаздың жұқа, қалың, тегіс, бұдыр әр алуан түрлері бар. Кітап басатын, газет шығаратын, журнал, дәптер жасайтын қағаздардың да түрлері бөлек-бөлек

«Даулы» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

14. Алғаш рет қағаз жасаудың қайдан шыққаны әлі күнге дейін даулы, бірақ оны біздің дәуіріміздің II ғасырында қытайлар ойлап тапты деген пікірге көбірек ден қойылады. Онда алғаш рет әбден мұқияттап жыртылған матадан қағаз жасау әдісі меңгерілген.

Арада бірнеше ғасыр өткен соң Еуропа елдері де қағаз жасау құпиясын біліп алды. Өзендердің жағасына ұн тартатын диірмендер секілді қағаз диірмендері салынады. Ресейде алғашқы қағаз фабрикасы 1564 жылы Мәскеу түбінде салынды. Қазіргі таңда қағаз матадан емес, ағаштан жасалады. Қағаздың жұқа, қалың, тегіс, бұдыр әр алуан түрлері бар. Кітап басатын, газет шығаратын, журнал, дәптер жасайтын қағаздардың да түрлері бөлек-бөлек

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз

 
 
 
 
 

15. Алғаш рет қағаз жасаудың қайдан шыққаны әлі күнге дейін даулы, бірақ оны біздің дәуіріміздің II ғасырында қытайлар ойлап тапты деген пікірге көбірек ден қойылады. Онда алғаш рет әбден мұқияттап жыртылған матадан қағаз жасау әдісі меңгерілген.

Арада бірнеше ғасыр өткен соң Еуропа елдері де қағаз жасау құпиясын біліп алды. Өзендердің жағасына ұн тартатын диірмендер секілді қағаз диірмендері салынады. Ресейде алғашқы қағаз фабрикасы 1564 жылы Мәскеу түбінде салынды. Қазіргі таңда қағаз матадан емес, ағаштан жасалады. Қағаздың жұқа, қалың, тегіс, бұдыр әр алуан түрлері бар. Кітап басатын, газет шығаратын, журнал, дәптер жасайтын қағаздардың да түрлері бөлек-бөлек

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

1. Көп нүктенің орнына сәйкес сөзді жазыңыз.

Абай: «Қартайдық қайғы ойладық, ұлғайды […]

 
 
 
 
 

2. Сөйлемді мағынасына сай толықтырыңыз.

Ақынның   бұл   дидактикалық   поэзиясының   да,   дидактикалық-философиялық                   қара сөздерінің де негізгі тілдік құралы – […]

 
 
 
 
 

3. Көп нүктенің орынана сәйкес сөзді жазыңыз

Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы: «Батырда Қаракерей Қабанбайдан асқан батыр жоқ, […] Төле биден асқан би жоқ».

 
 
 
 
 

4. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Осыдан 400 жылдай бұрын табиғатты зерттеуші ұлы ғалым Галилео Галилей математиканың барлық ғылымдардың ортақ тілі екендігін ерекше атап көрсеткен, сөйтіп «Философия ұланғайыр кітапта – ұлы Табиғатта жазылған дүние, оның беттері әрқашан және әркімге де ашық. Бірақ оны, оның тілін және жазылға таңба-символдарын меңгерген адам ғана түсіне алады. Бұл ұлы кітап математика тілінде жазылған, ал оның таңбалары – математикалық формулалар» – деген болатын. Оның ғасырлар асып бізге жеткен бұл көрегендігін кейінде басқа көптеген ғалымдар да растады. Математика әлдеқашан дүниені танудың сапалық жақтарын зерттейтін физика, химия, биология, астрономия сияқты ғылымдардың күнделікті қолданатын зерттеу құралына айналған қазіргі кезде еш дау тудырмас ақиқатқа айналып отыр.

«Көрегендік» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

5. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Осыдан  400  жылдай   бұрын   табиғатты зерттеуші ұлы ғалым   Галилео Галилей математиканың барлық ғылымдардың ортақ тілі екендігін ерекше атап көрсеткен, сөйтіп «Философия ұланғайыр кітапта – ұлы Табиғатта жазылған дүние, оның беттері әрқашан және әркімге де ашық. Бірақ оны, оның тілін және жазылға таңба-символдарын меңгерген адам ғана түсіне алады. Бұл ұлы кітап математика тілінде жазылған, ал оның таңбалары – математикалық формулалар» – деген болатын. Оның ғасырлар асып бізге жеткен бұл көрегендігін кейінде басқа көптеген ғалымдар да растады. Математика әлдеқашан дүниені танудың сапалық жақтарын зерттейтін физика, химия, биология, астрономия сияқты ғылымдардың күнделікті қолданатын зерттеу құралына айналған қазіргі кезде еш дау тудырмас ақиқатқа айналып отыр.

Берілген мәтінге сәйкес тақырыпты таңдаңыз

 
 
 
 
 

6. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Осыдан 400 жылдай бұрын табиғатты зерттеуші ұлы ғалым Галилео Галилей математиканың барлық ғылымдардың ортақ тілі екендігін ерекше атап көрсеткен, сөйтіп «Философия ұланғайыр кітапта – ұлы Табиғатта жазылған дүние, оның беттері әрқашан және әркімге де ашық. Бірақ оны, оның тілін және жазылға таңба-символдарын меңгерген адам ғана түсіне алады. Бұл ұлы кітап математика тілінде жазылған, ал оның таңбалары – математикалық формулалар» – деген болатын. Оның ғасырлар асып бізге жеткен бұл көрегендігін кейінде басқа көптеген ғалымдар да растады. Математика әлдеқашан дүниені танудың сапалық жақтарын зерттейтін физика, химия, биология, астрономия сияқты ғылымдардың күнделікті қолданатын зерттеу құралына айналған қазіргі кезде еш дау тудырмас ақиқатқа айналып отыр.

Берілген мәтіннің мақсаты

 
 
 
 
 

7. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Жорғалаушылардың нағыз құрлықта тіршілік етуге бейімделген 8 000-ға жуық түрі бар. Жорғалаушыларға кесірткелер, жыландар, тасбақалар, құбылғылар, крокодилдер т.б. Жатады. Суда тіршілік ететін түрлері де бар. Бірақ олар екінші рет оралып, суда тіршілік етуге бейімделген. Өйткені атмосфералық ауамен тек өкпесі арқылы ғана тыныс алады. Жорғалаушылардың дене тұрқы, пішіні әр түрлі. Құрлықта, суда, ағаш мекендейтін орындарды бүлдіруі немесе әртүрлі мақсаттарда пайдалануы олардың тіршілік етуіне зор қауіп төндіреді. Таралу шегу шектеулі жорғалаушыларды болашақ ұрпаққа сақтап қалу үшін орынсыз шығынға ұшыратпау қажет. Қазақ халқы жорғалаушыларды ежелден-ақ қастерлеп, қорғай білген. Мәселен, үйге кірген жыланның басына ақ құйып шығарған. Оларға ерекше мән берген.

«Зор» сөзіне мағынасы жақын сөзді табыңыз

 
 
 
 
 

8. Келесі тапсырмалар төмендегі мәтін бойынша

Жорғалаушылардың нағыз құрлықта тіршілік етуге бейімделген 8 000-ға жуық түрі бар. Жорғалаушыларға кесірткелер, жыландар, тасбақалар, құбылғылар, крокодилдер т.б. Жатады. Суда тіршілік ететін түрлері де бар. Бірақ олар екінші рет оралып, суда тіршілік етуге бейімделген. Өйткені атмосфералық ауамен тек өкпесі арқылы ғана тыныс алады. Жорғалаушылардың дене тұрқы, пішіні әр түрлі. Құрлықта, суда, ағаш мекендейтін орындарды бүлдіруі немесе әртүрлі мақсаттарда пайдалануы олардың тіршілік етуіне зор қауіп төндіреді. Таралу шегу шектеулі жорғалаушыларды болашақ ұрпаққа сақтап қалу үшін орынсыз шығынға ұшыратпау қажет. Қазақ халқы жорғалаушыларды ежелден-ақ қастерлеп, қорғай білген. Мәселен, үйге кірген жыланның басына ақ құйып шығарған. Оларға ерекше мән берген.

Берілген мәтіннің мақсатын анықтаңыз